Shart mayli
Haqiqatda yoʻq narsa haqida gapirish
Shart mayli nima?
Shart mayli haqiqatda mavjud boʻlmagan narsa haqida gapiradi: istak, afsus, taxmin yoki talab. Uning asosiy belgisi — feʼl shakli maʼnodan bir qadam orqada turadi: hozirgi zamon uchun oʻtgan zamon shakli, oʻtgan zamon uchun Past Perfect.
I wish I knew his address.Koshki uning manzilini bilsam.
They suggested that she take a break.Ular unga tanaffus qilishni taklif qilishdi.
He talks as if he owned the place.U bu joy oʻziniki boʻlgandek gapiradi.
wish bilan
wish dan keyin qaysi shakl kelishi qaysi davrga afsuslanayotganiga bogʻliq. Bu jadval shart maylining asosini tashkil qiladi.
| Nimaga afsus | Qaysi shakl | Namuna |
|---|---|---|
| hozirgi holat | Past Simple | I wish I knew. |
| oʻtmishdagi ish | Past Perfect | I wish I had known. |
| boshqaning xatti-harakati | would + Vinf | I wish he would stop. |
| to be feʼli bilan | were (barcha shaxsda) | I wish I were there. |
Qoʻllanilishi
Beshta asosiy holat.
wish — istak va afsus
Hozirgi holatdan norozilik yoki oʻtmishdagi qarordan afsus. Shakl maʼnoni belgilaydi: I wish I knew — hozir bilmayman, I wish I had known — oʻshanda bilmaganman. Uchinchi holat boshqa odamning xatti-harakatidan norozilik boʻlib, unda would ishlatiladi: I wish you would call more often.
I wish it were warmer today.Koshki bugun iliqroq boʻlsa.
She wishes she had studied medicine.U tibbiyotni oʻqimaganiga afsuslanadi.
We wish you would call more often.Tez-tez qoʻngʻiroq qilsangiz edi.
if only va as if
if only wish dan kuchliroq eshitiladi va hissiyotni oshiradi: If only I had listened to her. as if va as though esa haqiqatga toʻgʻri kelmaydigan taqqoslash beradi — She behaves as if nothing had happened. Ikkala qurilmada ham feʼl bir qadam orqaga suriladi.
If only I had listened to her.Koshki uni eshitganimda edi.
She behaves as if nothing had happened.U hech narsa boʻlmagandek tutadi oʻzini.
If only the shop were still open.Koshki doʻkon hali ochiq boʻlsa.
that-gaplarda asos shakl
suggest, insist, demand, recommend feʼllaridan va essential, important sifatlaridan keyingi that-gapda feʼl asos shaklida turadi — shaxs va zamonga qarab oʻzgarmaydi: The doctor insisted that he stay in bed, stays emas. Britaniyacha uslubda uning oʻrniga should qoʻyiladi: that he should stay.
The doctor insisted that he stay in bed.Shifokor uning yotishda qolishini talab qildi.
It is essential that everyone arrive on time.Hammaning vaqtida kelishi shart.
They demanded that the road be repaired.Ular yoʻl taʼmirlanishini talab qilishdi.
Shart gaplarda
Ikkinchi va uchinchi tur shart gaplar shart mayliga asoslanadi: hozirgi xayoliy holat uchun Past Simple, oʻtmishdagi imkonsiz holat uchun Past Perfect. if tushirib qoldirilsa, gap inversiyaga oʻtadi: Were he here va Had we left earlier — bu shakl rasmiy va adabiy uslubga xos.
If I had known, I would have come.Bilganimda edi, kelardim.
Were he here, the problem would be solved.U shu yerda boʻlganida, muammo hal boʻlardi.
Had we left earlier, we would have caught the train.Ertaroq chiqqanimizda, poyezdga ulgurardik.
Barqaror iboralarda
Eski shart mayli bir qancha qotib qolgan iborada saqlanib qolgan: Be that as it may, Suffice it to say, Come what may, God bless you. Ularning tuzilishi hozirgi qoidaga boʻysunmaydi va yaxlit yodlanadi — bu shakllar zamonaviy ingliz tilida boshqa hech qayerda uchramaydi.
Be that as it may, we must decide today.Nima boʻlganda ham, bugun qaror qilishimiz kerak.
Suffice it to say that the plan failed.Shuni aytish kifoyaki, reja amalga oshmadi.
Come what may, we will finish the work.Nima boʻlsa ham, ishni tugatamiz.
Maqsad ergash gapida
so that va in order that dan keyin modal feʼl keladi: might, could, should. Bu shakl yozma va rasmiy uslubga xos, soʻzlashuvda esa uning oʻrniga to bilan infinitiv ishlatiladi: He left early so that he might catch the train oʻrniga to catch the train.
He spoke slowly so that everyone might understand.Hamma tushunsin deb u sekin gapirdi.
They left early so that they could catch the train.Poyezdga ulgurish uchun ular erta chiqishdi.
Write it down so that it should not be forgotten.Unutilmasin deb yozib qoʻying.
| Soʻz | Turkumi | Namuna |
|---|---|---|
| suggest | feʼl | suggest that he go |
| insist | feʼl | insist that she stay |
| demand | feʼl | demand that it be done |
| recommend | feʼl | recommend that they wait |
| essential | sifat | It is essential that he come. |
| important | sifat | It is important that she know. |
| necessary | sifat | It is necessary that we act. |
Inversiya
Rasmiy yozuvda if tushirilib, yordamchi feʼl oldinga chiqariladi. Maʼno oʻzgarmaydi, uslub koʻtariladi.
| Oddiy shakl | Inversiya bilan |
|---|---|
| If he were here | Were he here |
| If we had left | Had we left |
| If she should call | Should she call |
I wish I were taller.Koshki boʻyim balandroq boʻlsa —
wasemas,were.She insists that he be informed.U xabardor qilinishini talab qiladi —
isemas,be.
Hozirgi va oʻtmishdagi afsus
Past Simple
I wish I had a car.Koshki mashinam boʻlsa — hozirgi holatga afsus.
Past Perfect
I wish I had bought a car.Koshki mashina sotib olganimda edi — oʻtmishga afsus.