Predloglar
Preposition — soʻzlar orasidagi munosabatni bildiruvchi soʻz turkumi
Predlog nima?
Predlog (preposition) otdan oldin turadi va uning boshqa soʻzlar bilan munosabatini koʻrsatadi. Oʻzbek tilida bu vazifani koʻpincha kelishik qoʻshimchalari bajaradi: stolda — on the table.
Uchta asosiy predlog
in, on, at — eng koʻp ishlatiladigan uchlik. Ular ham joyni, ham vaqtni bildiradi va tanlov aniqlik darajasiga bogʻliq: in eng keng, at eng tor.
The keys are in the drawer.Kalitlar tortmada.
The book is on the shelf.Kitob javonda.
We met at the station.Biz bekatda uchrashdik.
Joy predloglari
Narsaning qayerdaligini yoki qayerga harakat qilayotganini bildiradi.
in, on, at joy maʼnosida
in — ichida yoki chegara ichida, on — sirtda, at — aniq nuqtada. Tanlov narsaning oʻziga emas, unga qanday qaralayotganiga bogʻliq: in the theatre bino ichida, at the theatre esa spektaklda degani. Shuning uchun bitta joy uch xil predlog bilan kela oladi.
She lives in Tashkent.U Toshkentda yashaydi.
The picture hangs on the wall.Rasm devorda osilgan.
He is waiting at the door.U eshik oldida kutyapti.
Harakat yoʻnalishi
into, out of, onto, off, through, across harakatning yoʻnalishini koʻrsatadi. Ular joy predloglaridan farq qiladi: in the room — qayerdaligi, into the room — qayerga borgani. Soʻzlashuvda into oʻrniga in ham ishlatiladi, lekin yozma nutqda farq saqlanadi.
They walked into the room.Ular xonaga kirishdi.
The cat jumped off the table.Mushuk stoldan sakradi.
We drove through the tunnel.Biz tunnel orqali oʻtdik.
Joy munosabatlari
between, among, under, above, behind, opposite, next to narsalarning bir-biriga nisbatan oʻrnini bildiradi. between ikki aniq narsa orasida, among esa koʻplik ichida: between the bank and the café, among the trees. under va below ham farq qiladi — under tegib turishi mumkin, below esa shunchaki pastda.
The shop is between the bank and the café.Doʻkon bank bilan kafe orasida.
Put the box under the bed.Qutini karavot tagiga qoʻying.
The pharmacy is opposite the school.Dorixona maktab roʻparasida.
Vaqt va barqaror birikmalar
Xuddi shu predloglar vaqtni ham bildiradi, lekin boshqa mantiq bilan.
in, on, at payt maʼnosida
at — aniq soat, on — aniq kun, in — oy, yil va fasl. Qoida aniqlik darajasiga qarab ishlaydi: qancha aniq boʻlsa, shuncha «tor» predlog. Istisnolar kam: at night, at the weekend, in the morning. next, last, every bilan esa predlog umuman qoʻyilmaydi — next week, last year.
The lesson begins at nine.Dars toʻqqizda boshlanadi.
We travel in summer.Biz yozda sayohat qilamiz.
The exam is on Monday.Imtihon dushanba kuni.
Davomiylik va muddat
for — qancha vaqt, since — qachondan beri, by — qaysi vaqtga qadar, until — qaysi vaqtgacha davom etadi. by va until eng koʻp adashtiriladi: Finish it by Friday — jumagacha tugating, Stay until Friday — jumagacha turing. Birinchisi muddat, ikkinchisi davomiylik.
He studied for three years.U uch yil oʻqidi.
She has lived here since March.U mart oyidan beri shu yerda yashaydi.
Finish it by Friday.Buni jumaga qadar tugating.
Barqaror birikmalar
Koʻp sifat va feʼl oʻzining doimiy predlogini talab qiladi va ular qoida bilan emas, birikma sifatida yodlanadi. Sabab shundaki, tanlov maʼnodan kelib chiqmaydi: good at va bad at bir xil predlog oladi, garchi maʼnosi teskari boʻlsa ham. Ona tilidan tarjima bu yerda deyarli har doim adashtiradi.
She is good at mathematics.U matematikani yaxshi biladi.
I am afraid of spiders.Men oʻrgimchakdan qoʻrqaman.
They depend on their parents.Ular ota-onasiga bogʻliq.
Feʼl talab qiladigan predloglar
Baʼzi feʼllar oʻzidan keyin aniq predlogni talab qiladi: depend on, listen to, belong to. Tanlov maʼnodan kelib chiqmaydi — u lugʻatdan olinadi. Teskari holat ham bor: discuss, enter, answer predlog olmaydi, chunki oʻzbekchada ular koʻmakchi bilan keladi va shu sababli discuss about xatosi tugʻiladi.
The result depends on the weather.Natija ob-havoga bogʻliq.
She listens to the radio every morning.U har tong radio eshitadi.
This notebook belongs to my sister.Bu daftar singlimniki.
Sifat talab qiladigan predloglar
afraid of, good at, interested in, proud of — sifat ham oʻz predlogiga ega. Undan keyin ot yoki -ing shakli keladi, infinitiv emas: good at solving problems, good at to solve emas. Predlogdan keyin feʼl doim -ing shaklida boʻladi — bu qoida istisnosiz.
He is good at solving puzzles.U boshqotirma yechishda mohir.
They are proud of their daughter.Ular qizlaridan faxrlanadi.
She is interested in old maps.U eski xaritalarga qiziqadi.
in, on, at jadvali
Uchta predlogning joy va vaqtdagi vazifasi bir joyda.
| Predlog | Joy | Vaqt |
|---|---|---|
| in | katta hudud: in Tashkent, in the room | uzun davr: in May, in 2020, in summer |
| on | sirt: on the table, on the wall | aniq kun: on Monday, on the fifth of May |
| at | nuqta: at the door, at the bus stop | aniq payt: at five, at noon, at night |
The office is in the city centre.Ofis shahar markazida.
There is a note on the fridge.Muzlatgichda xat bor.
We arrived at midnight.Biz yarim tunda yetib keldik.
Who are you waiting for?Kimni kutyapsiz?
This is the house I told you about.Bu men sizga aytgan uy.
in va at bir xil joy haqida
in
She is in the theatre.U teatrning ichida — bino haqida gap ketyapti.
at
She is at the theatre.U teatrda — tadbir haqida gap ketyapti.