Shall
Taklif va rasmiy majburiyat modali
Yasalishi
Tasdiq
S
I shall return before dark.Qorongʻi tushguncha qaytaman.
Inkor
S
I shall not return before dark.Qorongʻi tushguncha qaytmayman.
Savol
Shall
Shall I return before dark?Qorongʻi tushguncha qaytaymi?
Shall nima?
shall — hozirgi ingliz tilida siqib chiqarilgan modal. Zamonaviy nutqda u deyarli faqat ikki joyda qoladi: Shall I...? va Shall we...? taklifida hamda rasmiy hujjatlarda. Qolgan holatlarda uning oʻrnini will egallagan.
Tasdiq shakli
Kelasi zamon maʼnosida shall faqat I va we bilan keladi. Rasmiy hujjatlarda esa u har qanday ega bilan ishlatilib, majburiyat bildiradi.
| Maʼno | Yasalishi | Namuna |
|---|---|---|
| eskirgan kelasi zamon | I / we + shall + V | I shall return |
| rasmiy majburiyat | S + shall + V | The tenant shall pay |
I shall return before dark.Qorongʻi tushguncha qaytaman.
The tenant shall pay the rent monthly.Ijarachi ijara haqini har oy toʻlashi shart.
Inkor shakli
Qisqa shakli — shan't. Bu shakl britaniyacha nutqqa xos va Amerikada deyarli uchramaydi.
| Shakl | Yasalishi | Namuna |
|---|---|---|
| toʻliq shakli | S + shall not + V | We shall not forget |
| qisqa shakli | S + shan't + V | We shan't forget |
We shall not forget your help.Yordamingizni unutmaymiz.
The parties shan't disclose the terms.Tomonlar shartlarni oshkor qilmasliklari shart.
Savol shakli
Bu — shall ning bugungi kunda eng tirik ishlatilishi. Shall I...? — yordam taklif qilish, Shall we...? — birgalikda ish taklif qilish.
| Savol turi | Yasalishi | Namuna |
|---|---|---|
| taklif | Shall + I / we + V? | Shall I open the window? |
| maxsus savol | QW + shall + we + V? | Where shall we meet? |
Shall I open the window?Derazani ochaymi?
Where shall we meet tomorrow?Ertaga qayerda uchrashamiz?
Oʻtgan zamonda va muqobillari
shall ning oʻz oʻtgan zamon shakli yoʻq. Koʻchirma nutqda u should ga aylanadi, oddiy kelasi zamonda esa will ishlatiladi.
| Holat | Shakli | Namuna |
|---|---|---|
| koʻchirma nutqda | should | He said he should return |
| zamonaviy muqobil | will | I will return tomorrow |
He said he should return the next day.U ertasi kuni qaytishini aytdi.
I will return the book tomorrow.Kitobni ertaga qaytaraman.
Maʼnolari
shall quyidagi maʼnolarda ishlatiladi.
Taklif va maslahat soʻrash
Eng koʻp uchraydigan zamonaviy ishlatilishi: taklif qilish yoki maslahat soʻrash. Faqat I va we bilan, faqat savolda keladi — Shall I carry your bag? Uchinchi shaxsda bu maʼnoda ishlatilmaydi. Amerika inglizchasida oʻrnini Should I ...? yoki Do you want me to ...? egallagan.
Shall I carry your bag?Sumkangizni koʻtaraymi?
Shall we take a taxi?Taksi olaylikmi?
What shall I tell them?Ularga nima deyin?
Rasmiy majburiyat
Shartnoma, nizom va qonun matnlarida shall must maʼnosini beradi va majburiyatni bildiradi: Each party shall bear its own costs. Bu yerda u kelajakni koʻrsatmaydi — gap huquqiy majburiyat haqida. Yuridik matnda aynan shu sababdan will emas, shall yoziladi.
The contract shall enter into force on signing.Shartnoma imzolangan kundan kuchga kiradi.
Each party shall bear its own costs.Har bir tomon oʻz xarajatlarini oʻzi koʻtaradi.
The supplier shall deliver within ten days.Yetkazib beruvchi oʻn kun ichida yetkazib berishi shart.
Qatʼiy vaʼda va qaror
Soʻzlovchining qatʼiyatini bildiradi: vaʼda, qaror yoki qatʼiy taqiq. You shall have my answer tonight — vaʼda, You shall not go there alone — qatʼiy man qilish. Bu ohang adabiy va biroz tantanali eshitiladi, kundalik suhbatda deyarli uchramaydi.
You shall have my answer tonight.Javobimni bugun kechqurun olasiz.
You shall not go there alone.U yerga yolgʻiz bormaysiz.
We shall see who is right.Kim haqligini koʻramiz.
Eskirgan kelasi zamon
Eski matnlarda va rasmiy britaniyacha uslubda I shall va we shall oddiy kelasi zamonni bildiradi — will bilan bir xil maʼnoda. Qadimgi qoida boʻyicha birinchi shaxsda shall, qolganlarida will yozilardi. Bu qoida bugun amalda yoʻq: hamma shaxsda will ishlatiladi.
I shall be thirty next year.Kelasi yil oʻttiz yoshga toʻlaman.
We shall discuss it at the meeting.Buni yigʻilishda muhokama qilamiz.
I shall write to you soon.Sizga tez orada yozaman.
Koʻrsatma soʻrashda
Soʻroq soʻzi bilan birga shall nima qilish kerakligini soʻraydi: What shall I tell them? Bu taklif emas — gapiruvchi koʻrsatma kutyapti va qarorni suhbatdoshga qoldiryapti. Shu sababli u xizmat koʻrsatish va ish muhitida tez-tez eshitiladi.
Where shall I put these boxes?Bu qutilarni qayerga qoʻyay?
What shall we tell the guests?Mehmonlarga nima deymiz?
When shall I call you back?Sizga qachon qayta qoʻngʻiroq qilay?
Adabiy va tantanali uslubda
Qadimiy matn, shior va badiiy asarda shall qatʼiylik va tantanavorlik beradi: We shall see who is right. Kundalik nutqda bu ohang eskirgan va oʻrnini will egallagan. Shuning uchun shall ni bugungi suhbatda ishlatish matnni sunʼiy koʻrsatib qoʻyadi.
We shall overcome these difficulties together.Bu qiyinchiliklarni birga yengamiz.
You shall not pass this gate.Siz bu darvozadan oʻtmaysiz.
Justice shall prevail in the end.Oxir-oqibat adolat gʻolib chiqadi.
Shall va Will savolda
Shall
Shall we start?Boshlaylikmi? — bu taklif.
Will
Will you start?Boshlaysizmi? — bu iltimos yoki savol.