Present Perfect
Tugallangan hozirgi zamon
Yasalishi
Tasdiq
S
You have written three articles.Siz uchta maqola yozgansiz.
She has written three articles.U uchta maqola yozdi.
Inkor
S
You have not written three articles.Siz uchta maqola yozmagansiz.
She has not written three articles.U uchta maqola yozmagan.
Savol
Have / Has
Have you written three articles?Siz uchta maqola yozganmisiz?
Has she written three articles?U uchta maqola yozganmi?
Present Perfect nima?
Present Perfect — oʻtmishda sodir boʻlgan, lekin hozirgi paytga bogʻliq ish-harakatni bildiradi. Diqqat markazida ish qachon boʻlgani emas, uning hozirgi natijasi turadi.
Tasdiq shakli
Ikki qismdan iborat: yordamchi feʼl va asosiy feʼlning uchinchi shakli. Shaxsga qarab faqat yordamchi oʻzgaradi — he, she, it bilan has, qolgan barcha shaxsda have.
| Shaxs | Yordamchi | Uchinchi shakl |
|---|---|---|
| I / you / we / they | have | finished |
| he / she / it | has | finished |
We have finished the first part.Birinchi qismni tugatdik.
I have finished my homework.Men uy vazifamni tugatdim.
She has written three articles.U uchta maqola yozdi.
The train has already left.Poyezd allaqachon joʻnab ketdi.
Uchinchi shakl qayerdan olinadi
Toʻgʻri feʼllarda uchinchi shakl oʻtgan zamon shakli bilan bir xil — oxiriga -ed qoʻshiladi. Notoʻgʻri feʼllarda esa u alohida boʻladi va yodlanadi: break → broken, see → seen.
They have painted the fence.Ular panjarani boʻyashdi.
He has broken his glasses.U koʻzoynagini sindirib qoʻydi.
We have seen that film before.Biz u filmni ilgari koʻrganmiz.
Inkor shakli
Inkor yordamchi feʼlga not qoʻshish bilan yasaladi.
| Shaxs | Inkor | Uchinchi shakl |
|---|---|---|
| I / you / we / they | have not (haven't) | finished |
| he / she / it | has not (hasn't) | finished |
We have not received the answer yet.Biz hali javob olmadik.
He has not visited us since April.U apreldan beri biznikiga kelmadi.
Savol shakli
Savolda have yoki has oldinga chiqadi.
| Yordamchi | Shaxs | Uchinchi shakl |
|---|---|---|
| Have | I / you / we / they | finished? |
| Has | he / she / it | finished? |
Have you seen my notebook?Daftarimni koʻrdingizmi?
How long has she worked here?U bu yerda qancha vaqtdan beri ishlaydi?
Qoʻllanilishi
Present Perfect quyidagi holatlarda ishlatiladi.
Natijasi hozir koʻrinadigan ish
Ish oʻtmishda boʻlgan, lekin natijasi hozir sezilib turibdi: kalit yoʻqolgan — demak hozir uyga kira olmaydi. Gapda vaqt koʻrsatilmaydi, chunki muhimi qachon boʻlgani emas, hozirgi holat. Vaqt aytilishi bilan gap Past Simple ga oʻtadi: I lost my keys yesterday.
I have lost my keys.Kalitlarimni yoʻqotib qoʻydim.
The bus has arrived.Avtobus keldi.
I have lost my umbrella.Men soyabonimni yoʻqotib qoʻydim.
Hayotiy tajriba
Hayot davomida qachondir boʻlgan yoki umuman boʻlmagan ishlar; ever va never shu maʼnoning asosiy belgisi. Qachon boʻlgani muhim emas va soʻralmaydi ham — savol faqat tajriba bor-yoʻqligi haqida. Tafsilot kerak boʻlganda javob Past Simple ga oʻtadi: Yes, I went there in 2019.
Have you ever been to Samarkand?Siz hech Samarqandda boʻlganmisiz?
I have never tried this dish.Men bu taomni hech qachon tatib koʻrmaganman.
She has never tasted mango.U hech qachon mango tatib koʻrmagan.
Hozirgacha necha marta takrorlangani
Oʻtmishdan hozirgacha boʻlgan davrda ish necha marta takrorlangani. Gapda son koʻrsatiladi: three times, twice, several times. Davr hali yopilmagani uchun son yana oshishi mumkin — aynan shu narsa uni Past Simple dan ajratadi: I visited that museum three times desangiz, endi bormaydi degan maʼno chiqadi.
I have visited that museum three times.Men u muzeyga uch marta borganman.
She has called him twice this morning.U bugun ertalab unga ikki marta qoʻngʻiroq qildi.
We have watched this film several times.Biz bu filmni bir necha marta koʻrganmiz.
Tugamagan vaqt oraligʻi
today, this week, this month — davr hali tugamagan, yaʼni ish yana takrorlanishi mumkin. Aynan shu narsa zamon tanlovini belgilaydi: this morning tushdan oldin aytilsa Present Perfect, kechqurun aytilsa Past Simple boʻladi — chunki ertalab allaqachon tugagan.
She has called me twice today.U bugun menga ikki marta qoʻngʻiroq qildi.
We have had a lot of rain this month.Bu oy yomgʻir koʻp yogʻdi.
We have had three meetings this week.Bu hafta uchta yigʻilish oʻtkazdik.
just, already, yet bilan
just — hozirgina boʻlgan ish; already — kutilganidan erta boʻlgani; yet — hali boʻlmagani yoki soʻralayotgani. Uchalasining oʻrni belgilangan: just va already yordamchi feʼl bilan asosiy feʼl orasida turadi, yet esa gap oxirida va faqat inkor bilan savolda keladi.
They have just left the office.Ular hozirgina ofisdan chiqib ketishdi.
I have already read that book.Men u kitobni allaqachon oʻqiganman.
Have you finished the report yet?Hisobotni tugatdingizmi?
since va for bilan
Oʻtmishda boshlanib, hozirgacha davom etayotgan holat. since boshlangan nuqtani koʻrsatadi (since 2015, since March), for esa davomiylikni (for ten years). Ish hozir ham davom etyapti — tugagan boʻlsa Past Simple kerak: He lived in Tashkent for ten years endi u yerda yashamaydi degani.
He has lived in Tashkent since 2015.U 2015-yildan beri Toshkentda yashaydi.
We have known each other for ten years.Biz bir-birimizni oʻn yildan beri bilamiz.
He has worked here since March.U mart oyidan beri shu yerda ishlaydi.
Yangilik eʼlon qilishda
Endigina sodir boʻlgan voqea birinchi marta xabar qilinganda. Tafsilotlar keyin Past Simple da aytiladi, chunki u paytda vaqt aniq boʻlib qoladi. Shuning uchun xabarning birinchi jumlasi Present Perfect da, qolgan matni esa oʻtgan zamonda boʻladi — bu yangiliklar tilining odatiy tuzilishi.
The company has opened a new office.Kompaniya yangi ofis ochdi.
Scientists have discovered a new species.Olimlar yangi tur kashf qilishdi.
The train has arrived at platform two.Poyezd ikkinchi peronga keldi.
Orttirma daraja bilan
the best, the first, the only, the second time kabi iboralardan keyin. Bu yerda gap butun hayot tajribasi haqida boradi, shuning uchun aniq vaqt koʻrsatilmaydi: baho hozirgacha koʻrilganlarning hammasiga nisbatan beriladi. It is the first time she has flown alone — hisob hozirgi daqiqaga qadar yuritiladi.
It is the best film I have ever seen.Bu men koʻrgan eng yaxshi film.
This is the first time she has flown alone.U birinchi marta yolgʻiz uchyapti.
That is the only book he has finished this year.Bu yil u tugatgan yagona kitob shu.
Payt ergash gapida kelasi maʼnoda
when, after, as soon as, until dan keyin kelajakda tugaydigan ish Present Perfect bilan beriladi. will have qoʻyilmaydi: When you will have finished emas — When you have finished. Bu shakl ikkinchi ish boshlanishidan oldin birinchisi tugashi kerakligini aniq bildiradi, oddiy hozirgi zamon esa bu tartibni koʻrsatmaydi.
When you have finished the report, send it to me.Hisobotni tugatganingizda, menga joʻnating.
We will leave as soon as the rain has stopped.Yomgʻir toʻxtashi bilan joʻnaymiz.
After she has spoken, we will vote.U gapirib boʻlgach, ovoz beramiz.
Payt koʻrsatkichlari
Natija va yaqinlik
Hayotiy tajriba
Tugamagan vaqt oraligʻi
Boshlanish va davomiylik
My father has gone to the market.Dadam bozorga ketdi.
My father has been to the market.Dadam bozorga borib keldi.
Present Perfect va Past Simple
Present Perfect
I have broken my glasses.Koʻzoynagimni sindirib qoʻydim.
Past Simple
I broke my glasses last night.Koʻzoynagimni kecha kechqurun sindirdim.