Olmosh
Pronoun — ot oʻrnida keladigan soʻz turkumi
Olmosh nima?
Olmosh (pronoun) otni takrorlamaslik uchun uning oʻrnida keladi. Ingliz tilida olmosh gapdagi vazifasiga qarab shaklini oʻzgartiradi — bu uni sifatdan ajratib turadi.
Ega va toʻldiruvchi shakli
Har shaxs olmoshining ikki shakli bor: biri ega oʻrnida (I, she, they), ikkinchisi toʻldiruvchi oʻrnida (me, her, them).
She called me yesterday.U kecha menga qoʻngʻiroq qildi.
I called her yesterday.Men kecha unga qoʻngʻiroq qildim.
We saw them at the market.Biz ularni bozorda koʻrdik.
Olmosh turlari
Asosiy uch guruh kundalik nutqning katta qismini qoplaydi.
Shaxs olmoshlari
Odam yoki narsani bildiradi. Ega shakli feʼldan oldin, toʻldiruvchi shakli feʼl yoki predlogdan keyin turadi. Ingliz tilida olmosh tushirib qoldirilmaydi: oʻzbekchada «keldi» deyish mumkin, inglizchada esa He came — ega shart. Bu farq eng koʻp xatoga sabab boʻladi.
He teaches at a college.U kollejda dars beradi.
They invited us to dinner.Ular bizni kechki ovqatga taklif qilishdi.
Give it to him, please.Buni unga bering, iltimos.
Egalik olmoshlari
Ikki xil shakli bor: my, your, her otdan oldin turadi; mine, yours, hers esa otsiz ishlatiladi. This is my bag va This bag is mine — bir xil maʼno, ikki tuzilish. Ikkinchi guruhdan keyin ot qoʻyish xato: This is mine bag notoʻgʻri.
This is my passport.Bu mening pasportim.
That seat is hers.Oʻsha joy uniki.
Their house is near the park.Ularning uyi park yonida.
Oʻzlik olmoshlari
Ish egaga qaytganda ishlatiladi: myself, yourself, herself. Birlikda -self, koʻplikda -selves. Ingliz tilida bu shakl har doim ham kerak emas — wash, dress, shave kabi feʼllar oʻzlik olmoshisiz ishlatiladi: I washed yetarli, I washed myself esa taʼkidni bildiradi.
She taught herself to cook.U oʻzi ovqat pishirishni oʻrgandi.
Be careful and do not cut yourself.Ehtiyot boʻling, oʻzingizni kesib olmang.
We fixed the shelf ourselves.Javonni oʻzimiz tuzatdik.
Maxsus qoʻllanishlar
Baʼzi olmoshlar aniq shaxsni emas, umumiy maʼnoni bildiradi.
it — shaxssiz ega
Ob-havo, vaqt, masofa haqida gapirilganda it egasi majburiy. Oʻzbek tilida bunday ega tushiriladi, ingliz tilida esa tushirib boʻlmaydi: It is raining, It is five o'clock. Bu yerda it hech narsani bildirmaydi — u shunchaki ega oʻrnini toʻldiradi, chunki ingliz gapi egasiz boʻlmaydi.
It is raining again.Yana yomgʻir yogʻyapti.
It is five o'clock.Soat besh.
It is difficult to explain.Buni tushuntirish qiyin.
Umumiy maʼnodagi olmoshlar
they, you va one aniq odamni emas, umuman odamlarni bildirishi mumkin: They say the winter will be cold. one rasmiy uslubga xos va bugun kamayib bormoqda, you esa kundalik nutqda eng koʻp ishlatiladi. Uchalasi ham «odamlar umuman» degan maʼnoni beradi.
They say the winter will be cold.Qish sovuq boʻladi deyishadi.
You never know what will happen.Nima boʻlishini hech kim bilmaydi.
One should always be polite.Doim xushmuomala boʻlish kerak.
Oʻzlik olmoshi taʼkid uchun
Ish aynan shu odam tomonidan bajarilganini taʼkidlaydi: The director himself signed the letter. Bu holda uni tushirib qoldirsa ham gap toʻgʻri qoladi — maʼno emas, taʼkid yoʻqoladi. Oʻrni ikki xil: ega yonida yoki gap oxirida, I spoke to the manager myself.
The director himself signed the letter.Xatni direktorning oʻzi imzoladi.
I spoke to the manager myself.Menejer bilan oʻzim gaplashdim.
The house itself is fine.Uyning oʻzi yaxshi.
Ega va toʻldiruvchi shakli
Olmosh gapda ega boʻlsa bir shaklda, toʻldiruvchi boʻlsa boshqa shaklda turadi: I va me, he va him. Predlogdan keyin doim toʻldiruvchi shakli keladi: between you and me, between you and I emas. Bu xato hatto ona tilida soʻzlashuvchilarda ham uchraydi.
She invited him and me to the party.U ikkovimizni bazmga taklif qildi.
Between you and me, the plan is risky.Oramizda qolsin, reja xavfli.
They waited for us at the entrance.Ular bizni kirish oldida kutishdi.
one — otni takrorlamaslik uchun
one va ones allaqachon aytilgan otning oʻrnini egallaydi: I like the blue one. Bu takrorni yoʻqotadi va gapni yengillashtiradi. Faqat sanaladigan ot bilan ishlaydi — sanalmaydigan ot uchun one qoʻyilmaydi, ot shunchaki tushiriladi: I prefer black coffee to white.
I need a pen. Can you lend me one?Menga ruchka kerak. Bitta bera olasizmi?
These shoes are tight; I prefer the black ones.Bu tuflilar tor; qoralarini afzal koʻraman.
Which bag is yours, the big one?Qaysi sumka sizniki, kattasimi?
Toʻliq jadval
Barcha olmosh shakllari bir joyda. Ushbu jadval mavzuning magʻzi — qolgan hammasi shundan kelib chiqadi.
| Ega | Toʻldiruvchi | Egalik (ot bilan) | Egalik (otsiz) | Oʻzlik |
|---|---|---|---|---|
| I | me | my | mine | myself |
| you | you | your | yours | yourself |
| he | him | his | his | himself |
| she | her | her | hers | herself |
| it | it | its | ishlatilmaydi | itself |
| we | us | our | ours | ourselves |
| they | them | their | theirs | themselves |
You and I should talk.Siz bilan men gaplashishimiz kerak.
She showed us her photos.U bizga suratlarini koʻrsatdi.
The book is mine, not yours.Kitob meniki, sizniki emas.
The cat licked its paw.Mushuk panjasini yaladi.
It's late, we should go.Kech boʻldi, ketishimiz kerak.
my va mine
my
This is my bag.Bu mening sumkam — otdan oldin turadi.
mine
This bag is mine.Bu sumka meniki — otsiz turadi.