Soʻroq soʻzlari
Who, what, where, when, why, how
Soʻroq soʻzi nima?
Soʻroq soʻzi (question word) maxsus savol yasashda ishlatiladi va ha yoki yoʻq emas, aniq maʼlumot talab qiladi. Ularning koʻpchiligi wh- bilan boshlanadi, shuning uchun ular wh-words deb ham ataladi.
Gapdagi oʻrni
Soʻroq soʻzi doim gap boshida turadi, undan keyin yordamchi feʼl, soʻng ega keladi: Where **do** you live?
Where do you live?Qayerda yashaysiz?
When does the film start?Film qachon boshlanadi?
Why are you late?Nega kechikdingiz?
Asosiy soʻroq soʻzlari
Olti soʻz kundalik savollarning deyarli hammasini qoplaydi.
who va what — shaxs va narsa
who odam haqida, what narsa yoki harakat haqida soʻraydi. Muhim farq soʻz tartibida: agar soʻroq soʻzi egani soʻrasa, yordamchi feʼl qoʻshilmaydi — Who wrote this letter? Toʻldiruvchini soʻrasa, oddiy savol tartibi qaytadi: Who did you meet?
Who wrote this letter?Bu xatni kim yozgan?
What do you want to eat?Nima yemoqchisiz?
Who did you meet at the fair?Yarmarkada kim bilan uchrashdingiz?
where va when — joy va payt
where joyni, when paytni soʻraydi. where yoʻnalish maʼnosida ham ishlatiladi va predlog talab qilmaydi: Where are you going?, Where to are you going? emas. when dan keyin esa kelasi zamon haqida soʻralsa ham will qoʻyiladi — bu payt ergash gapi emas, savol.
Where is the nearest pharmacy?Eng yaqin dorixona qayerda?
When did they leave?Ular qachon ketishdi?
Where are you going tonight?Kechqurun qayerga borasiz?
why va how — sabab va tarz
why sababni soʻraydi, how esa ish qanday bajarilganini yoki odamning holatini: How did you find this place? va How are your parents? Why ga javob because bilan boshlanadi. How koʻp birikma hosil qiladi va shu bilan boshqa soʻroq soʻzlaridan ajralib turadi.
Why did the shop close early?Nega doʻkon erta yopildi?
How did you find this place?Bu joyni qanday topdingiz?
How are your parents?Ota-onangiz qalay?
Birikmalar va nozik farqlar
how boshqa soʻzlar bilan birikib, yangi savollar yasaydi.
how bilan birikmalar
how much — sanalmaydigan narsa, how many — sanaladigan narsa, how long — davomiylik, how often — chastota. Shu qatorga how far, how old, how tall ham kiradi: how dan keyin sifat qoʻyilsa, oʻlchov soʻraladi. How much narx maʼnosida ham keladi: How much does it cost?
How much does it cost?Bu qancha turadi?
How many people came?Necha kishi keldi?
How long have you worked here?Bu yerda qancha vaqtdan beri ishlaysiz?
which va what
which — tanlov cheklangan boʻlganda, what — tanlov cheksiz boʻlganda: Which of these two shirts? va What colour do you prefer? Farq sanoqda: variantlar koʻrinib tursa yoki sanalgan boʻlsa, which keladi. Shu sababli which dan keyin koʻpincha of ishlatiladi.
Which of these two shirts is better?Shu ikki koʻylakdan qaysi biri yaxshiroq?
What colour do you prefer?Qaysi rangni yoqtirasiz?
Which bus goes to the centre?Qaysi avtobus markazga boradi?
whose — egalik
Kimga tegishli ekanini soʻraydi va undan keyin darhol ot keladi: Whose bag is this?, Whose the bag emas — artikl qoʻyilmaydi. Ot tushirib qoldirilishi ham mumkin, agar u suhbatdan aniq boʻlsa: Whose is this? who's bilan adashtirmaslik kerak — u who is ning qisqargani.
Whose bag is this?Bu kimning sumkasi?
Whose turn is it now?Hozir kimning navbati?
Whose idea was it?Bu kimning fikri edi?
Predlogli savollarda
Soʻzlashuvda predlog gap oxirida qoladi: What are you looking at? Rasmiy uslubda esa u soʻroq soʻzidan oldinga chiqadi: At what are you looking? Ikkinchi shakl bugun juda kitobiy eshitiladi va kundalik nutqda deyarli ishlatilmaydi — oddiy suhbatda birinchisi tanlanadi.
What are you looking at?Nimaga qarayapsiz?
Who did you give it to?Uni kimga berdingiz?
With whom did they travel?Ular kim bilan sayohat qilishdi?
Ritorik savollarda
Javob kutilmaydi — savol fikrni kuchaytirish uchun beriladi: Who knows what will happen? Nutq va yozuvda taʼsir vositasi sifatida ishlatiladi. Shakl jihatidan oddiy savoldan farq qilmaydi, uni faqat ohang va kontekst ajratadi — shuning uchun yozma matnda oʻrni muhim.
Who would have thought it possible?Buni kim mumkin deb oʻylagan edi?
What could be simpler than that?Bundan ham sodda nima boʻlishi mumkin?
How many times must I explain this?Buni necha marta tushuntirishim kerak?
Soʻroq soʻzlari jadvali
Har soʻz nimani soʻrashi.
| Soʻroq soʻzi | Nimani soʻraydi | Namuna |
|---|---|---|
| who | shaxs | Who called you? |
| what | narsa yoki harakat | What happened? |
| where | joy | Where is the exit? |
| when | vaqt | When did it start? |
| why | sabab | Why is it closed? |
| how | tarz va holat | How did you do it? |
| which | cheklangan tanlov | Which one is yours? |
| whose | egalik | Whose car is this? |
What is your name?Ismingiz nima?
How old is your brother?Akangiz necha yoshda?
Why do you ask?Nega soʻrayapsiz?
Who broke the window?Derazani kim sindirdi?
What did she break?U nimani sindirdi?
Which va What
Which
Which film shall we watch?Qaysi filmni koʻramiz? — tanlov cheklangan.
What
What film shall we watch?Qanday film koʻramiz? — tanlov cheklanmagan.