Shart gaplar
Toʻrt tur va aralash shakl
Asosiy uch tur
Birinchi tur — real kelajak
If + Present
If it rains, we will stay at home.Yomgʻir yogʻsa, uyda qolamiz.
Ikkinchi tur — xayoliy hozir
If + Past
If I had a car, I would drive there.Mashinam boʻlganida, u yerga mashinada borardim.
Uchinchi tur — imkonsiz oʻtmish
If + Past Perfect
If she had studied, she would have passed.Oʻqiganida edi, imtihondan oʻtardi.
Shart gap nima?
Shart gap ikki qismdan iborat: shart va natija. Qaysi shakl tanlanishi shartning naqadar haqiqatga yaqinligiga bogʻliq. Har doim toʻgʻri boʻlgan haqiqatdan tortib butunlay imkonsiz holatgacha — toʻrt pogʻona.
| Tur | Shart qismi | Asosiy qism | Qachon |
|---|---|---|---|
| 0 | Present Simple | Present Simple | har doim toʻgʻri boʻlgan haqiqat |
| 1 | Present Simple | will + Vinf | kelajakda real imkoniyat |
| 2 | Past Simple | would + Vinf | hozirgi xayoliy holat |
| 3 | Past Perfect | would have + V3 | oʻtmishdagi imkonsiz holat |
| aralash | Past Perfect | would + Vinf | oʻtmish sababi, hozirgi natija |
Qoʻllanilishi
Beshta shakl.
Nol tur — doimiy haqiqat
Tabiat qonunlari, ilmiy faktlar va har safar takrorlanadigan holatlar. Ikkala qism ham Present Simple da turadi: If you heat water, it boils. Bu yerda if ni when bilan almashtirsa ham maʼno oʻzgarmaydi — chunki gap ehtimol haqida emas, doimiy natija haqida.
If you heat ice, it melts.Muzni qizdirsangiz, u eriydi.
If you press this button, the machine stops.Bu tugmani bossangiz, mashina toʻxtaydi.
Water boils if you heat it to a hundred degrees.Suvni yuz darajagacha qizdirsangiz, u qaynaydi.
If the light is red, cars stop.Chiroq qizil boʻlsa, mashinalar toʻxtaydi.
Birinchi tur — real imkoniyat
Kelajakda haqiqatan sodir boʻlishi mumkin boʻlgan shart — eng koʻp ishlatiladigan tur. Shart qismi Present Simple da, natija will bilan: If it rains, we will stay. Shart qismiga will qoʻyilmaydi. unless ham shu turda ishlatiladi va if not maʼnosini beradi.
If you call me, I will explain everything.Menga qoʻngʻiroq qilsangiz, hammasini tushuntiraman.
We will miss the train unless we hurry.Shoshilmasak, poyezdga ulgurmaymiz.
If the weather is fine, they will play outside.Ob-havo yaxshi boʻlsa, ular tashqarida oʻynashadi.
Ikkinchi tur — xayoliy hozir
Hozirgi paytda haqiqatga toʻgʻri kelmaydigan holat. Feʼl oʻtgan zamonda tursa ham, gap hozirgi zamon haqida: If I knew her number, I would call her — hozir bilmayman. be feʼli barcha shaxsda were boʻladi. Bu tur maslahat berishda ham ishlatiladi: If I were you ...
If I knew her number, I would call her.Uning raqamini bilganimda, qoʻngʻiroq qilardim.
If he lived closer, he would visit more often.Yaqinroq yashaganida, tez-tez kelib turardi.
What would you do if you won the prize?Sovrinni yutsangiz, nima qilardingiz?
Uchinchi tur — imkonsiz oʻtmish
Oʻtmishda boshqacha boʻlishi mumkin edi, lekin boʻlmadi: shart qismi Past Perfect da, natija would have bilan. Bu tur koʻpincha afsus yoki tanqid maʼnosini beradi. Ikkala ish ham sodir boʻlmagani uchun uni haqiqiy shart deb tushunib boʻlmaydi — u faqat oʻtmishni qayta tasavvur qiladi.
If we had booked earlier, we would have got better seats.Ertaroq band qilganimizda, yaxshiroq joy olardik.
She would have come if she had known.Bilganida edi, kelardi.
If the driver had been careful, the accident would not have happened.Haydovchi ehtiyot boʻlganida, hodisa yuz bermasdi.
Aralash tur
Shart va natija turli davrlarga tegishli boʻlsa, ikki turning qismlari birlashtiriladi. Eng koʻp uchraydigani: oʻtmishdagi sabab va hozirgi natija — If I had slept well, I would not be tired now. Teskarisi ham mumkin: hozirgi doimiy holat va oʻtmishdagi natija.
If I had slept well, I would not be tired now.Yaxshi uxlaganimda edi, hozir charchamagan boʻlardim.
If she were more careful, she would not have lost the keys.Ehtiyotkorroq boʻlganida, kalitlarni yoʻqotmagan boʻlardi.
If he had taken the job, he would be living in Almaty.Ishni qabul qilganida, hozir Olmaotada yashayotgan boʻlardi.
Inversiya bilan if tushirilganda
Rasmiy yozuvda if olib tashlanadi va yordamchi feʼl oldinga chiqadi: Should you need help, Were he here, Had we left earlier. Maʼno oʻzgarmaydi, uslub koʻtariladi. Bu shakl faqat uch feʼl bilan ishlaydi — should, were va had — boshqasi bilan inversiya qilinmaydi.
Should you need help, please call this number.Yordam kerak boʻlsa, shu raqamga qoʻngʻiroq qiling.
Were I in your place, I would accept the offer.Sizning oʻrningizda boʻlsam, taklifni qabul qilardim.
Had they known the truth, they would have acted differently.Haqiqatni bilishganida, boshqacha yoʻl tutishardi.
| Soʻz | Maʼnosi | Namuna |
|---|---|---|
| if | agar | If you call, I will answer. |
| unless | agar ... masa | Unless you hurry, we will be late. |
| as long as | shart bilan | As long as it is quiet, I can work. |
| provided that | agar ... boʻlsagina | Provided that he agrees, we start. |
| in case | ehtimolga qarshi | Take an umbrella in case it rains. |
If it snows, we will cancel the trip.Qor yogʻsa, safarni bekor qilamiz —
ifdan keyinwillqoʻyilmaydi.I will call you when I arrive.Yetib borganimda qoʻngʻiroq qilaman —
whendan keyin hamwillyoʻq.
Birinchi va ikkinchi tur
birinchi tur
If I have time, I will help you.Vaqtim boʻlsa, yordam beraman — real imkoniyat bor.
ikkinchi tur
If I had time, I would help you.Vaqtim boʻlganida, yordam berardim — hozir vaqt yoʻq.