Can va Could
Qobiliyat, ruxsat va imkoniyat modali
Yasalishi
Tasdiq
S
She can speak three languages.U uchta tilda gapira oladi.
Inkor
S
She cannot speak three languages.U uchta tilda gapira olmaydi.
Savol
Can / Could
Can she speak three languages?U uchta tilda gapira oladimi?
Can va Could nima?
can — ingliz tilidagi eng koʻp ishlatiladigan modal feʼl. Asosiy maʼnosi — qoʻlidan kelish: qobiliyat, ruxsat yoki imkoniyat. could esa uning oʻtgan zamon shakli va ayni paytda muloyimroq variantidir.
Tasdiq shakli
Modal feʼldan keyin to siz infinitiv keladi. Uchinchi shaxs birlikda ham hech narsa oʻzgarmaydi.
| Shakl | Yasalishi | Namuna |
|---|---|---|
| hozirgi zamon | S + can + V | She can swim |
| oʻtgan zamon | S + could + V | She could swim |
She can speak three languages.U uchta tilda gapira oladi.
He could read at the age of four.U toʻrt yoshida oʻqiy olardi.
Inkor shakli
cannot bir soʻz boʻlib yoziladi — bu ingliz tilidagi noyob holat. Qisqa shakllari: can't va couldn't.
| Shakl | Yasalishi | Namuna |
|---|---|---|
| toʻliq shakli | S + cannot / could not + V | She cannot swim |
| qisqa shakli | S + can't / couldn't + V | She can't swim |
I cannot come tonight.Bugun kechqurun kela olmayman.
They could not find the address.Ular manzilni topa olishmadi.
Savol shakli
Savolda modal feʼl egadan oldinga chiqadi. do yoki does yordamchi feʼli ishlatilmaydi.
| Savol turi | Yasalishi | Namuna |
|---|---|---|
| umumiy savol | Can / Could + S + V? | Can she swim? |
| maxsus savol | QW + can / could + S + V? | Where can she swim? |
Can you help me with this box?Shu quti bilan yordam bera olasizmi?
Where can I buy a SIM card?SIM kartani qayerdan sotib olsam boʻladi?
Oʻtgan zamonda
could doimiy qobiliyatni bildiradi. Lekin bir martalik muvaffaqiyat uchun was / were able to ishlatiladi: I could pass the exam emas, I was able to pass the exam.
| Maʼno | Oʻtgan zamon shakli | Namuna |
|---|---|---|
| umumiy qobiliyat | could | She could swim at five |
| bir martalik muvaffaqiyat | was / were able to | She was able to finish |
| ruxsat | was / were allowed to | We were allowed to leave |
She was able to finish the race.U poygani tugata oldi.
We were allowed to enter the hall.Bizga zalga kirishga ruxsat berildi.
Maʼnolari
can va could quyidagi maʼnolarda ishlatiladi.
Qobiliyat
Biror ishni bajara olish — oʻrganilgan koʻnikma yoki jismoniy imkon. Oʻtgan zamonda could umumiy qobiliyatni bildiradi: I could swim — suza olardim. Lekin bir marta uddalangan ish uchun could ishlatilmaydi, oʻrniga was able to yoki managed to keladi: He was able to open the door — oʻsha safar ochdi.
My sister can drive a truck.Singlim yuk mashinasini hayday oladi.
He can cook plov very well.U palovni juda yaxshi pishira oladi.
I could swim before I went to school.Maktabga borishimdan oldin suza olardim.
Ruxsat
Ruxsat berish yoki soʻrash. could bilan soʻralgan ruxsat muloyimroq eshitiladi, lekin javobda could ishlatilmaydi — ruxsat berilganda can qaytadi: Could I leave early? — Yes, you can. Rasmiy matnda can oʻrnini may egallaydi, shuning uchun eʼlon va qoidalarda koʻproq may uchraydi.
You can take my charger.Zaryadlagichimni olsangiz boʻladi.
Students can use the library until ten.Talabalar kutubxonadan oʻngacha foydalana oladi.
Could I leave a little earlier today?Bugun sal erta ketsam boʻladimi?
Imkoniyat
Umuman sodir boʻlishi mumkin boʻlgan holat. Bu yerda can aniq bashorat emas, ehtimolni bildiradi: The weather can change ob-havo baʼzan oʻzgarib turishini aytadi, bugun oʻzgaradi deb aytmaydi. Aniq bir holat haqidagi taxmin uchun may yoki might kerak: The weather may change tomorrow.
The weather can change very quickly here.Bu yerda ob-havo juda tez oʻzgarishi mumkin.
That road can be dangerous at night.Oʻsha yoʻl kechasi xavfli boʻlishi mumkin.
Prices could rise again in autumn.Kuzda narxlar yana koʻtarilishi mumkin.
Iltimos va taklif
Could you ...? — muloyim iltimos, Can I ...? — taklif yoki ruxsat soʻrash. Ikkalasida ham gap kelajak haqida emas, bu muomala shakli. could bu yerda oʻtgan zamon emas, masofa bildiradi: soʻrov toʻgʻridan-toʻgʻri emas, ehtiyotkorona qoʻyiladi — shuning uchun rasmiy vaziyatda aynan shu tanlanadi.
Could you repeat that, please?Buni takrorlay olasizmi?
Can I get you some tea?Sizga choy keltiraymi?
Could you open the window?Derazani ocha olasizmi?
Ajablanish va shubhada
Gapiruvchi eshitganiga ishonmaydi. Inkor cannot be qatʼiy shubhani bildiradi va u must be ning aniq teskarisi: must be — «shunday boʻlsa kerak», cannot be — «bunday boʻlishi mumkin emas». Oʻtmish haqida cannot have ishlatiladi: She cannot have forgotten — unutgan boʻlishi mumkin emas.
That cannot be his real name.Bu uning haqiqiy ismi boʻlishi mumkin emas.
Can it really be so simple?Nahotki shunchalik oddiy boʻlsa?
She cannot have forgotten the meeting.U yigʻilishni unutgan boʻlishi mumkin emas.
Oʻtmishdagi tanbeh
could have shakli qilinishi mumkin boʻlgan, lekin qilinmagan ishni bildiradi; ohangi — ranjish yoki taʼna. Ish sodir boʻlmagani shu shaklning oʻzidan bilinadi, alohida aytilmaydi: You could have warned me — ogohlantirmagansiz degani. Xuddi shu shakl oʻtmish haqidagi taxminni ham bildiradi, farqni kontekst ajratadi.
You could have warned me earlier.Meni ertaroq ogohlantirsangiz boʻlardi.
They could have asked before moving the table.Stolni surishdan oldin soʻrasalar boʻlardi.
He could have helped, but he just watched.U yordam bersa boʻlardi, lekin shunchaki qarab turdi.
Can va May ruxsat soʻrashda
Can
Can I use your phone?Telefoningizdan foydalansam boʻladimi?
May
May I use your phone?Telefoningizdan foydalanishimga ruxsat berasizmi?