Qoʻshma va ergashgan qoʻshma gaplar

Q: Qanday farq qiladi?

Ikki gap birlashsa, ular teng yoki tobe munosabatda boʻladi. Qoʻshma gapda ikkala qism ham mustaqil: har birini alohida gap qilib ajratsa boʻladi. Ergashgan qoʻshma gapda esa ergash qism yolgʻiz turolmaydi.

Bir necha gapni bitta gapga birlashtirish

Qanday farq qiladi?

Ikki gap birlashsa, ular teng yoki tobe munosabatda boʻladi. Qoʻshma gapda ikkala qism ham mustaqil: har birini alohida gap qilib ajratsa boʻladi. Ergashgan qoʻshma gapda esa ergash qism yolgʻiz turolmaydi.

The sun set and the lights came on.Quyosh botdi va chiroqlar yondi.
I know that she is busy.Bilaman, u band.
We stayed inside because it was raining.Yomgʻir yogʻayotgani uchun ichkarida qoldik.

Gap turlari
Gap turi	Qismlar munosabati	Namuna
sodda	bitta ega-kesim juftligi	The sun set.
qoʻshma	teng huquqli qismlar	The sun set and the lights came on.
ergashgan qoʻshma	biri ikkinchisiga tobe	We stayed inside because it rained.
aralash	ikkalasi ham	It rained, so we stayed in, although we had tickets.

Qoʻllanilishi

Beshta asosiy holat.

Qoʻshma gap

Ikki mustaqil gap teng bogʻlovchi bilan birlashadi: and, but, or, so, for. Har ikki qism alohida gap boʻla oladi — aynan shu narsa uni ergashgan qoʻshma gapdan ajratadi. Bogʻlovchi oldiga odatda vergul qoʻyiladi, ayniqsa qismlar uzun boʻlsa.

He washed the car and she cleaned the house.U mashinani yuvdi, u esa uyni tozaladi.
The shop was open but the pharmacy was closed.Doʻkon ochiq edi, lekin dorixona yopiq edi.
The lift was broken, so we used the stairs.Lift ishlamasdi, shuning uchun zinadan chiqdik.

Teng bogʻlovchilar
Bogʻlovchi	Maʼnosi	Namuna
and	qoʻshish	He came and she left.
but	qarshilik	It rained but we went.
or	tanlov	Call me or write.
so	natija	It was late, so we left.
for	sabab	He stayed, for he was tired.
yet	kutilmagan qarshilik	It was cold, yet sunny.

Ega va toʻldiruvchi ergash gap

Ergash gap otning oʻrnini egallaydi: u ega ham, toʻldiruvchi ham boʻla oladi — What she said made us think. Bunday ergash gap vergul bilan ajratilmaydi, chunki u gapning asosiy boʻlagi. that bogʻlovchisi toʻldiruvchi oʻrnida tushirilishi mumkin, ega oʻrnida esa tushirilmaydi.

What she said made us think.U aytgan narsa bizni oʻylashga majbur qildi.
He explained why the plan failed.U reja nega amalga oshmaganini tushuntirdi.
Nobody knows where the key is.Kalit qayerdaligini hech kim bilmaydi.

Aniqlovchi ergash gap

Otni aniqlaydi va undan keyin turadi: who odamga, which narsaga, that ikkalasiga ham. Olmosh ergash gapda toʻldiruvchi boʻlsa, uni tushirib qoldirish mumkin: The house we rented. Ega boʻlsa — tushirilmaydi, aks holda gap kesimsiz qoladi.

The house that we rented is near the park.Biz ijaraga olgan uy park yonida.
The woman who called is my aunt.Qoʻngʻiroq qilgan ayol xolam.
This is the shop where I bought the lamp.Bu men chiroq sotib olgan doʻkon.

Hol ergash gap

Harakat qachon, nima uchun va qanday shartda bajarilganini bildiradi. Bu eng katta guruh — payt, sabab, shart, maqsad, natija, qiyos va yon berish turlari bor. Har biri oʻz bogʻlovchisiga ega, shuning uchun turni aniqlash uchun bogʻlovchiga qarash kifoya.

When the bell rang, everyone stood up.Qoʻngʻiroq chalinganda, hamma oʻrnidan turdi.
She stayed at home although she felt better.Oʻzini yaxshi his qilsa-da, u uyda qoldi.
If the road is clear, we will arrive by noon.Yoʻl boʻsh boʻlsa, tushgacha yetib boramiz.

Ergash gap turlari
Ergash gap turi	Bogʻlovchi	Namuna
ega ergash gap	what, that, who	What he said was true.
toʻldiruvchi ergash gap	that, whether, why	I know that she is busy.
aniqlovchi ergash gap	who, which, that, where	The house that we rented ...
payt ergash gap	when, after, before, while	When the bell rang ...
sabab ergash gap	because, since, as	... because it was raining.
shart ergash gap	if, unless	If the road is clear ...
toʻsiqsiz ergash gap	although, though	... although she felt better.
maqsad ergash gap	so that, in order that	... so that we could see.

Vergul qoidalari

Ergash gap oldinda turganda vergul qoʻyiladi, orqada turganda esa qoʻyilmaydi: Because the train was late, we missed the meeting va We missed the meeting because the train was late. Qoʻshimcha izoh beruvchi aniqlovchi ergash gap esa ikki tomondan vergul bilan ajratiladi.

Because the train was late, we missed the meeting.Poyezd kechikkani uchun yigʻilishga ulgurmadik — ergash gap oldinda, vergul kerak.
We missed the meeting because the train was late.Ergash gap orqada — vergul qoʻyilmaydi.
My car, which is ten years old, still runs well.Oʻn yillik mashinam hali ham yaxshi yuradi — qoʻshimcha izoh, vergul bilan.

Bir necha ergash gap ketma-ket

Bitta bosh gapga bir nechta ergash gap bogʻlanishi mumkin. Ular teng darajada boʻlsa, oʻzaro and bilan yoki vergul bilan bogʻlanadi; biri ikkinchisiga ergashsa, zanjir hosil boʻladi. Uzun zanjir oʻqishni ogʻirlashtiradi — ikki-uchtadan koʻp ergash gap qoʻyilmagani maʼqul.

He said that he was tired and that he would go home.U charchaganini va uyga ketishini aytdi.
When the rain stopped and the sun came out, we left.Yomgʻir toʻxtab, quyosh chiqqach, biz chiqdik.
The man who called and who left the note is my neighbour.Qoʻngʻiroq qilgan va xat qoldirgan kishi qoʻshnim.

Although it was expensive, we bought it.Qimmat boʻlsa-da, sotib oldik — but qoʻshilmaydi.
It was expensive, but we bought it.Qimmat edi, lekin sotib oldik — bitta bogʻlovchi yetarli.

Teng va tobe munosabat

qoʻshma gap

Ikkala qism ham mustaqil.

The rain stopped and we went out.Yomgʻir toʻxtadi va biz chiqdik — ikki teng huquqli qism.

ergashgan qoʻshma gap

Birinchi qism yolgʻiz turolmaydi.

After the rain stopped, we went out.Yomgʻir toʻxtagach chiqdik — biri ikkinchisiga tobe.