-ed qoʻshimchasi
Oʻtgan zamon va sifatdosh shakli
-ed nimani bildiradi?
-ed toʻgʻri feʼllarning ikkinchi va uchinchi shaklini yasaydi. Bitta qoʻshimcha — uch vazifa: oʻtgan zamon, perfekt va majhul nisbatdagi sifatdosh, hamda sifat. Qaysi vazifada ekanini gapdagi oʻrni koʻrsatadi.
The builders repaired the bridge.Quruvchilar koʻprikni taʼmirlashdi.
The letter was posted yesterday.Xat kecha joʻnatildi.
She looked tired.U charchagan koʻrinardi.
Imlo qoidalari
Qoʻshimcha qoʻshilganda asosning oxiri oʻzgarishi mumkin. Oltita qoida barcha toʻgʻri feʼlni qamrab oladi.
-ed qanday qoʻshiladi
Qoʻshimcha bitta, lekin asosning oxiri besh xil yoʻl bilan oʻzgaradi. Har guruhdagi juftliklarni ketma-ket oʻqing — qaysi harf qoʻshilib, qaysi biri oʻzgargani koʻrinib turadi.
Uch xil talaffuz
Yozuvda bitta shakl, talaffuzda uchta. Tanlov oldingi tovushga bogʻliq: jarangsizdan keyin /t/, jaranglidan keyin /d/, t va d dan keyin /ɪd/.
| Talaffuz | Qachon | Namuna |
|---|---|---|
| /t/ | jarangsiz tovushdan keyin | worked, watched, passed |
| /d/ | jarangli tovush va unlidan keyin | played, cleaned, lived |
| /ɪd/ | -t va -d dan keyin | wanted, needed, waited |
Qoʻllanilishi
Beshta asosiy holat.
Oʻtgan zamon
Past Simple ning tasdiq shakli. Feʼl shaxsga qarab oʻzgarmaydi — hamma shaxsda bir xil, bu ingliz feʼl tizimidagi eng sodda joy. Lekin inkor va savolda -ed yoʻqoladi: zamonni did oʻziga oladi va asosiy feʼl asos shaklida qoladi — did not worked notoʻgʻri.
They opened the shop at eight.Ular doʻkonni sakkizda ochishdi.
I called him twice.Men unga ikki marta qoʻngʻiroq qildim.
The bus stopped near the bank.Avtobus bank yonida toʻxtadi.
Uchinchi shakl
Perfekt zamonlarda va majhul nisbatda ishlatiladi. Toʻgʻri feʼllarda ikkinchi va uchinchi shakl bir xil koʻrinadi, shuning uchun ularni faqat gapdagi oʻrni ajratadi: yolgʻiz tursa — oʻtgan zamon, have yoki be dan keyin tursa — uchinchi shakl.
The room has been cleaned.Xona tozalandi.
We have travelled a lot this year.Bu yil koʻp sayohat qildik.
The door had been locked.Eshik qulflangan edi.
Sifat vazifasida
Uchinchi shakl otdan oldin turib, uning holatini bildiradi: the painted walls — boʻyalgan devorlar. Maʼnosi majhul, chunki ish otning oʻzi emas, unga qilingan. Shu bilan u -ing sifatidan ajraladi: the painting walls boshqa narsa boʻlardi.
The frightened cat ran away.Qoʻrqib ketgan mushuk qochdi.
He is an experienced driver.U tajribali haydovchi.
The painted walls look new.Boʻyalgan devorlar yangidek koʻrinadi.
Talaffuz farqi
Uchta variant bir xil yoziladi, lekin boshqacha eshitiladi: jarangsiz tovushdan keyin /t/, jaranglidan keyin /d/, t va d dan keyin /ɪd/. Tanlov oldingi tovushga bogʻliq va uni yodlash shart emas — talaffuz oʻzi shunga majbur qiladi.
He watched the game.U oʻyinni tomosha qildi — oxiri /t/ boʻlib oʻqiladi.
She cleaned the table.U stolni artdi — oxiri /d/ boʻlib oʻqiladi.
They waited an hour.Ular bir soat kutishdi — oxiri /ɪd/ boʻlib oʻqiladi.
Imlo oʻzgarishi bilan
Undoshning takrorlanishi, y ning i ga aylanishi va -e ning tushib qolishi — eng koʻp uchraydigan uch oʻzgarish: plan → planned, study → studied, agree → agreed. Qoida -ing dagidek ishlaydi, shuning uchun ikkalasini birga oʻrganish qulay.
We planned everything.Biz hammasini rejalashtirdik.
She studied all night.U tun boʻyi oʻqidi.
He agreed with us.U bizga qoʻshildi.
Qoʻshma sifatlar tarkibida
Ikki soʻz defis bilan birlashib sifat yasaydi va ikkinchi qism -ed bilan tugaydi: well-known, old-fashioned, left-handed. Bunday sifatlarning baʼzisida feʼl umuman yoʻq — left-handed dagi hand ot. Yaʼni -ed bu yerda zamon emas, belgi yasaydi.
She is a well-known writer.U taniqli yozuvchi.
He wore an old-fashioned hat.U eski uslubdagi shlyapa kiygan edi.
The room was brightly coloured.Xona yorqin ranglarda edi.
The students were bored.Talabalar zerikkan edi — his egaga tegishli.
The lecture was boring.Maʼruza zerikarli edi — belgi manbaga tegishli.
-ed va -ing
-ed
I was interested in the topic.Mavzu menga qiziq edi — his.
-ing
The topic was interesting.Mavzu qiziqarli edi — xususiyat.