-s va -es qoʻshimchasi
Otda koʻplik, feʼlda birlik
-s va -es nimani bildiradi?
Bu qoʻshimcha ikki joyda uchraydi va qarama-qarshi maʼno beradi. Otga qoʻshilsa — koʻplik: bir nechta narsa. Feʼlga qoʻshilsa — birlik: uchinchi shaxs, bitta bajaruvchi. Shuning uchun friends work va friend works ikkalasi ham toʻgʻri.
She watches the news every evening.U har kechqurun yangiliklarni koʻradi.
There are three boxes on the shelf.Javonda uchta quti bor.
He studies at the medical college.U tibbiyot kollejida oʻqiydi.
| Qayerda | Nimani bildiradi | Namuna |
|---|---|---|
| otda | koʻplik — bir nechta | two books |
| feʼlda | birlik — uchinchi shaxs | he reads |
Qachon -es qoʻshiladi?
Asosiy qoida sodda: agar soʻzning oxiri shivirlovchi tovush bilan tugasa, -s ni talaffuz qilib boʻlmaydi — oradagi unli kerak boʻladi. Shuning uchun -es paydo boʻladi.
-s yoki -es: qaysi biri
Tanlov soʻzning oxirgi tovushiga bogʻliq — imlosiga emas. Juftliklarni guruh boʻyicha oʻqing: har guruhda bitta qoida takrorlanadi va uni yodlash shart emas, quloq oʻzi tanlaydi.
Uch xil talaffuz
Yozuvda ikkita shakl, talaffuzda uchta. Tanlov oldingi tovushga bogʻliq va bu qoida otga ham, feʼlga ham bir xil qoʻllanadi.
| Talaffuz | Qachon | Namuna |
|---|---|---|
| /s/ | jarangsiz tovushdan keyin | works, stops, laughs |
| /z/ | jarangli tovush va unlidan keyin | plays, runs, goes |
| /ɪz/ | shivirlovchi tovushdan keyin | watches, boxes, manages |
Qoʻllanilishi
Beshta asosiy holat.
Otning koʻpligi
Sanaladigan otlar koʻplikda -s yoki -es oladi. Bu qoida ingliz tilidagi eng birinchi oʻrganiladigan qoidalardan biri, lekin sanalmaydigan otlarga qoʻllanmaydi: informations degan soʻz yoʻq. Shuning uchun qoʻshimchadan oldin otning turini aniqlash kerak.
The buses leave every hour.Avtobuslar har soatda joʻnaydi.
We packed two dishes carefully.Ikki likopni ehtiyotkorlik bilan joyladik.
The tomatoes are ripe.Pomidorlar pishgan.
Feʼlning uchinchi shaxs birligi
Present Simple da he, she, it bilan feʼl -s oladi, qolgan barcha shaxslarda qoʻshimcha yoʻq. Diqqat qiling: otdagi -s koʻplikni, feʼldagi -s esa birlikni bildiradi — ular bir-biriga teskari. My friends work va My friend works shuni koʻrsatadi.
He teaches mathematics.U matematika oʻqitadi.
The clock goes ten minutes fast.Soat oʻn daqiqa oldinda yuradi.
She fixes bicycles at the weekend.U dam olish kunlari velosiped tuzatadi.
Shivirlovchi tovushdan keyin: -es
-s, -ss, -sh, -ch, -x bilan tugagan soʻzlar -es oladi — aks holda qoʻshimcha eshitilmay qolardi, chunki bu tovushlardan keyin yana bir /s/ ni ayta olmaysiz. Qoida tovushga asoslangan, imloga emas: shuning uchun uni talaffuz orqali tushunish osonroq.
He washes the car on Sundays.U yakshanba kunlari mashinani yuvadi.
She matches the colours well.U ranglarni yaxshi moslashtiradi.
The waiter brings two glasses.Ofitsiant ikkita stakan olib keladi.
-y bilan tugaganda
y dan oldin undosh tursa, u i ga aylanadi va -es qoʻshiladi: city → cities, carry → carries. Unli tursa, hech narsa oʻzgarmaydi: boy → boys, play → plays. Qoida ot uchun ham, feʼl uchun ham bir xil ishlaydi.
She carries a heavy bag.U ogʻir sumka koʻtarib yuradi.
The company employs two hundred people.Kompaniyada ikki yuz kishi ishlaydi.
He copies the text by hand.U matnni qoʻlda koʻchiradi.
Talaffuz farqi
Uchta variant orasidagi farq nutqda aniq eshitiladi: jarangsizdan keyin /s/, jaranglidan keyin /z/, shivirlovchidan keyin /ɪz/. Yozuvdan uni taxmin qilib boʻlmaydi — oldingi tovushga qarash kerak. Qoida otga ham, feʼlga ham bir xil qoʻllanadi.
He works in a hospital.U kasalxonada ishlaydi — oxiri /s/ boʻlib oʻqiladi.
She plays the guitar.U gitara chaladi — oxiri /z/ boʻlib oʻqiladi.
He manages a small team.U kichik jamoani boshqaradi — oxiri /ɪz/ boʻlib oʻqiladi.
Ot va feʼl bir xil yozilganda
Baʼzi soʻzlar ham ot, ham feʼl boʻla oladi: watch, work, plant, answer. -s qaysi maʼnoni berishini gapdagi oʻrni koʻrsatadi — egadan keyin kelsa feʼl, artikldan keyin kelsa ot. He watches va two watches shu farqni koʻrsatadi.
The clock watches are on the shelf.Soatlar javonda.
He watches every match.U har bir oʻyinni koʻradi.
Her works are known abroad.Uning asarlari chet elda mashhur.
The news is good.Yangilik yaxshi —
news-s bilan tugasa ham birlikda.Physics is a difficult subject.Fizika qiyin fan — fan nomlari birlikda.
Otdagi -s va feʼldagi -s
otda
My friends work here.Doʻstlarim shu yerda ishlaydi — otdagi -s koʻplikni bildiradi.
feʼlda
My friend works here.Doʻstim shu yerda ishlaydi — feʼldagi -s birlikni bildiradi.