Sifatdosh
Feʼlning sifat va ravishdosh shakli
Sifatdosh nima?
Sifatdosh — feʼlning sifatga aylangan shakli. Ikkita asosiy turi bor: -ing bilan tugaydigani harakatni oʻzi bajarayotganini, uchinchi shakl esa unga harakat qilinganini bildiradi. Aynan shu farq exciting va excited orasidagi chegarani belgilaydi.
A crying child stood at the gate.Darvoza oldida yigʻlayotgan bola turardi.
The stolen car was found.Oʻgʻirlangan mashina topildi.
Having finished the report, she went home.Hisobotni tugatib, u uyga ketdi.
| Sifatdosh | Shakli | Maʼnosi | Namuna |
|---|---|---|---|
| Participle I | Ving | faol — oʻzi bajaradi | a crying child |
| Participle II | V3 | majhul — unga qilingan | a stolen car |
| Perfect Participle | having + V3 | oldin bajarilgan | having finished |
| Perfect Passive | having been + V3 | oldin unga qilingan | having been told |
Qoʻllanilishi
Beshta asosiy holat.
Participle I — faol belgi
Otdan oldin turib, uning nima qilayotganini bildiradi. Bu shaklni ergash gapga aylantirsa boʻladi: a crying child = a child who is crying. Sifatdosh uzun boʻlsa, u otdan keyinga oʻtadi: the man standing at the door — bu yerda ham ergash gap qisqartirilgan.
The rising sun lit the valley.Koʻtarilayotgan quyosh vodiyni yoritdi.
We heard an approaching train.Biz yaqinlashayotgan poyezdni eshitdik.
The barking dog woke the neighbours.Hurayotgan it qoʻshnilarni uygʻotdi.
Participle II — majhul belgi
Otga nima qilinganini bildiradi va majhul maʼnoni tashiydi: a stolen car = a car which was stolen. Shakli oʻtgan zamon bilan bir xil boʻlgani uchun chalkashlik tugʻiladi: the lost keys da lost feʼl emas, sifatdosh — gapning kesimi keyinroq keladi.
He showed me a signed document.U menga imzolangan hujjatni koʻrsatdi.
The lost keys turned up later.Yoʻqolgan kalitlar keyinroq topildi.
She bought a used bicycle.U ishlatilgan velosiped sotib oldi.
Zamon shakllarida
Sifatdoshsiz bironta murakkab zamon yasalmaydi: Continuous — Participle I bilan, Perfect va majhul nisbat — Participle II bilan. Shu sababli bu ikki shakl ingliz feʼl tizimining asosi hisoblanadi — oʻn ikki zamondan sakkiztasi ularsiz qurilmaydi.
They are building a new bridge.Ular yangi koʻprik qurishyapti.
The report has been written.Hisobot yozib boʻlindi.
The shop was closed at nine.Doʻkon toʻqqizda yopildi.
Ergash gap oʻrnida
Sifatdosh butun ergash gapni qisqartiradi: When he opened the letter, he smiled oʻrniga Opening the letter, he smiled. Shart bitta — ikkala qismning egasi bir xil boʻlishi kerak. Aks holda maʼno buziladi: Walking down the street, the shop looked new — doʻkon yurgan boʻlib chiqadi.
Opening the letter, he smiled.Xatni ochib, u jilmaydi.
Asked about the delay, she said nothing.Kechikish haqida soʻralganda, u hech narsa demadi.
Walking home, we met our teacher.Uyga ketayotib, oʻqituvchimizni uchratdik.
Mustaqil sifatdosh konstruksiyasi
Sifatdoshning oʻz egasi boʻlsa, u gapning egasidan farq qiladi: The rain having stopped, we continued. Bu qurilma yozma va rasmiy nutqqa xos, soʻzlashuvda deyarli uchramaydi. Aynan shu shakl oldingi qoidadagi xatoni ham hal qiladi — ega aniq aytilgach, chalkashlik qolmaydi.
The rain having stopped, we continued.Yomgʻir toʻxtagach, biz davom etdik.
The work finished, they went home.Ish tugagach, ular uyga ketishdi.
Weather permitting, the match will start at three.Ob-havo imkon bersa, oʻyin uchda boshlanadi.
Sifat sifatida his bildirishda
Participle I his uygʻotuvchini, Participle II esa his qiluvchini bildiradi: tiring charchatadigan, tired charchagan. Shu juftlik oʻnlab soʻzda takrorlanadi: boring/bored, exciting/excited, surprising/surprised. Odam haqida gapirganda deyarli doim -ed shakli kerak boʻladi.
The journey was tiring.Safar charchatadigan boʻldi.
After the journey we were tired.Safardan keyin charchagandik.
The ending was disappointing for everyone.Yakun hamma uchun hafsalani pir qildi.
| Qayerda | Qaysi sifatdosh | Namuna |
|---|---|---|
| Continuous zamonlar | Participle I | She is reading. |
| Perfect zamonlar | Participle II | She has read it. |
| majhul nisbat | Participle II | It was read. |
| aniqlovchi | ikkalasi ham | a burning house / a burnt house |
| ergash gap oʻrnida | ikkalasi ham | Seeing him, she waved. |
Walking down the street, I saw the shop.Koʻchada ketayotib, doʻkonni koʻrdim — sifatdosh egaga tegishli.
Walking down the street, the shop looked new.Bu gap xato: doʻkon koʻchada yurmaydi.
-ing va -ed sifatdoshlari
Participle I
The exciting news spread fast.Hayajonli xabar tez tarqaldi — xabar hayajon uygʻotadi.
Participle II
The excited crowd cheered.Hayajonlangan olomon qarsak chaldi — olomon hayajonni his qiladi.