Phrasal verbs
Feʼl va yuklamadan iborat birikmalar
Phrasal verb nima?
Phrasal verb — feʼl va yuklamadan iborat yaxlit birikma. Uning maʼnosi qismlarining maʼnosidan kelib chiqmaydi: give bermoq, up yuqoriga, lekin give up tashlamoq degani. Shuning uchun ular alohida soʻz sifatida yodlanadi.
Please turn off the light.Iltimos, chiroqni oʻchiring.
We ran into an old friend.Biz eski doʻstimizni uchratib qoldik.
The plane took off on time.Samolyot vaqtida uchdi.
| Turi | Toʻldiruvchi | Namuna |
|---|---|---|
| ajraladigan | oʻrtaga ham, oxirga ham | turn off the light / turn the light off |
| ajralmaydigan | faqat oxirga | look after the child |
| uch qismli | faqat oxirga | run out of time |
| toʻldiruvchisiz | yoʻq | break down |
Qoʻllanilishi
Beshta asosiy turi.
Ajraladigan birikmalar
Toʻldiruvchi feʼl bilan yuklama orasiga ham, yuklamadan keyin ham tura oladi va maʼno oʻzgarmaydi: She put the book down va She put down the book. Lekin olmosh boʻlsa, tanlov qolmaydi — u doim oʻrtada turadi: Turn it off, Turn off it emas.
She put the book down.U kitobni qoʻydi.
Fill in this form, please.Iltimos, bu blankani toʻldiring.
They called the meeting off.Ular yigʻilishni bekor qilishdi.
Ajralmaydigan birikmalar
Feʼl va yuklama oʻrtasiga hech narsa qoʻyilmaydi — toʻldiruvchi faqat oxirga keladi: He looks after his brother, looks his brother after emas. Olmosh ham shu qoidaga boʻysunadi: He looks after him. Qaysi birikma ajraladi, qaysi biri yoʻq — buni lugʻat koʻrsatadi.
He looks after his younger brother.U ukasiga qaraydi.
We are looking for a bigger flat.Biz kattaroq kvartira qidiryapmiz.
She got over the illness quickly.U kasallikdan tez tuzaldi.
Uch qismli birikmalar
Feʼl, yuklama va predlogdan iborat: look forward to, run out of, put up with. Bular hech qachon ajralmaydi va toʻldiruvchi doim oxirda turadi. Oxiridagi predlogdan keyin feʼl kelsa, u -ing shaklida boʻladi: I look forward to hearing from you.
I am looking forward to the holidays.Taʼtilni intiqlik bilan kutyapman.
We have run out of paper.Bizda qogʻoz tugadi.
She puts up with a lot of noise.U koʻp shovqinga chidaydi.
Toʻldiruvchisiz birikmalar
Baʼzi phrasal verblar oʻtimsiz: ulardan keyin toʻldiruvchi kelmaydi — The car broke down, The children grew up. Ularda ajralish masalasi umuman tugʻilmaydi, chunki ajratadigan narsa yoʻq. Shu sababli bu guruh eng oson oʻzlashtiriladi.
The car broke down on the way.Mashina yoʻlda buzildi.
The children grew up in Samarkand.Bolalar Samarqandda oʻsishgan.
The meeting went on for two hours.Yigʻilish ikki soat davom etdi.
Koʻp maʼnoli birikmalar
Bitta phrasal verb bir nechta maʼnoga ega boʻlishi mumkin va qaysi maʼno ekanini kontekst koʻrsatadi: make up — oʻylab topish, yarashish, bezanish. Shuning uchun ularni soʻzma-soʻz tarjima qilib boʻlmaydi — make va up ning maʼnosi qoʻshilmaydi, butun birikma yangi maʼno hosil qiladi.
Can you make out the sign from here?Bu yerdan belgini ajrata olasizmi?
They made up a story.Ular hikoya toʻqishdi.
The friends made up after the quarrel.Doʻstlar janjaldan keyin yarashishdi.
Ot sifatida qotib qolgan shakllar
Baʼzi birikmalar otga aylangan va defis bilan yoki qoʻshib yoziladi: a breakdown, a takeoff, a checkup. Urgʻu birinchi boʻgʻinga tushadi, feʼl shaklida esa yuklamaga: to break dówn va a bréakdown. Yozuvda ularni ajratib yozish xato hisoblanadi.
The breakdown delayed us by an hour.Nosozlik bizni bir soat kechiktirdi.
The takeoff was smooth.Uchish tekis boʻldi.
She goes for a checkup every year.U har yili tibbiy koʻrikdan oʻtadi.
| Phrasal verb | Maʼnosi | Namuna |
|---|---|---|
| turn on / off | yoqmoq / oʻchirmoq | turn on the radio |
| put on / take off | kiymoq / yechmoq | put on a coat |
| give up | tashlamoq, voz kechmoq | give up smoking |
| find out | bilib olmoq | find out the truth |
| look after | qaramoq | look after a child |
| look for | qidirmoq | look for keys |
| get up | turmoq | get up early |
| break down | buzilmoq | the car broke down |
| run out of | tugamoq | run out of money |
| put up with | chidamoq | put up with noise |
| Toʻldiruvchi | Oʻrni | Namuna |
|---|---|---|
| ot | ikki joyda ham | turn off the light / turn the light off |
| olmosh | faqat oʻrtada | turn it off |
| uzun ibora | faqat oxirda | turn off all the lights in the hall |
Turn it off, please.Uni oʻchiring — olmosh doim oʻrtada turadi.
Turn off the radio, please.Radioni oʻchiring — ot ikki joyda tura oladi.
Phrasal verb va oddiy feʼl
phrasal verb
He looked up the word in the dictionary.U soʻzni lugʻatdan qidirdi — bu phrasal verb.
feʼl va predlog
He looked up at the ceiling.U tepaga, shiftga qaradi — bu oddiy feʼl va predlog.