Bogʻlovchilar
Conjunction — soʻz va gaplarni bogʻlovchi soʻz turkumi
Bogʻlovchi nima?
Bogʻlovchi (conjunction) soʻzlarni, soʻz birikmalarini yoki butun gaplarni bir-biriga ulaydi. Usiz nutq qisqa va uzuq-yuluq gaplardan iborat boʻlib qolardi.
Ikki asosiy tur
Teng bogʻlovchi teng huquqli boʻlaklarni ulaydi: and, but, or. Tobe bogʻlovchi esa ergash gapni bosh gapga bogʻlaydi: because, when, if.
She bought bread and milk.U non va sut sotib oldi.
I called him, but he did not answer.Men unga qoʻngʻiroq qildim, lekin u javob bermadi.
We stayed home because it was raining.Uyda qoldik, chunki yomgʻir yogʻayotgan edi.
Teng bogʻlovchilar
Ular teng huquqli boʻlaklarni bogʻlaydi va gap tuzilishini oʻzgartirmaydi.
and va or — qoʻshish va tanlov
and qoʻshadi, or tanlov beradi. Buyruq gapdan keyin or ogohlantirish maʼnosini oladi: Hurry up, or we will be late — shoshilmasangiz, kechikamiz. Vergul qoidasi ham shu yerda: qisqa birikmada vergul qoʻyilmaydi, ikki toʻliq gap bogʻlanganda esa qoʻyiladi.
He speaks English and French.U ingliz va fransuz tilida gapiradi.
Would you like tea or coffee?Choy ichasizmi yoki qahvami?
Hurry up, or we will be late.Shoshiling, aks holda kechikamiz.
but va yet — qarama-qarshilik
Ikkalasi ham ziddiyatni bildiradi, lekin yet kuchliroq va kutilmaganroq: He is young, yet very experienced — yoshligiga qaramay tajribali. but betaraf va kundalik. Diqqat: yet bu maʼnoda bogʻlovchi, already/yet juftligidagi payt ravishi bilan aralashtirmaslik kerak.
The room is small but comfortable.Xona kichik, lekin qulay.
He is young, yet very experienced.U yosh, ammo juda tajribali.
She tried hard but did not succeed.U qattiq harakat qildi, lekin muvaffaqiyat qozonmadi.
so va for — natija va sabab
so natijani bildiradi, for esa sababni: It was late, so we took a taxi va He stayed in, for the weather was bad. for bu maʼnoda kitobiy va soʻzlashuvda kam uchraydi — oʻrniga because ishlatiladi. so dan oldin vergul qoʻyiladi, chunki u ikki toʻliq gapni bogʻlaydi.
It was late, so we took a taxi.Kech edi, shuning uchun taksi oldik.
The shop was closed, so we went home.Doʻkon yopiq edi, shuning uchun uyga ketdik.
He stayed in, for the weather was bad.U uyda qoldi, chunki ob-havo yomon edi.
Tobe bogʻlovchilar
Ular ergash gapni bosh gapga bogʻlaydi. Ergash gap bosh gapdan oldin ham, keyin ham kelishi mumkin.
Sabab bogʻlovchilari
because eng koʻp ishlatiladi va yangi, muhim sababni kiritadi. since va as esa sabab allaqachon maʼlum boʻlganda tanlanadi: Since you are here, let us begin. Shu sababli because odatda gap oxirida, since va as esa gap boshida keladi.
She was tired because she had worked all day.U charchagan edi, chunki kun boʻyi ishlagan edi.
Since you are here, let us begin.Siz kelgan ekansiz, boshlaylik.
As it was getting dark, we turned back.Qorongʻi tusha boshlagani uchun orqaga qaytdik.
Payt bogʻlovchilari
when, while, after, before, until payt ergash gapini kiritadi. Ulardan keyin kelasi zamonda will ishlatilmaydi: when you arrive, when you will arrive emas — bu eng koʻp qilinadigan xato. Bosh gapda esa will oʻz oʻrnida qoladi, shuning uchun bitta gapda ikki xil zamon yonma-yon turadi.
Call me when you arrive.Yetib kelganingizda qoʻngʻiroq qiling.
She read while the baby slept.Chaqaloq uxlaganda u kitob oʻqidi.
After we finished, we went out.Tugatganimizdan keyin tashqariga chiqdik.
Shart va qarama-qarshilik
if shartni, unless inkor shartni, although esa kutilganga zid holatni bildiradi. unless oʻzi inkorni oʻz ichiga oladi, shuning uchun undan keyin yana not qoʻyilmaydi: Unless you hurry — shoshilmasangiz. although dan keyin esa but kelmaydi — bitta gapda bitta bogʻlovchi yetarli.
If it rains, we will stay inside.Yomgʻir yogʻsa, ichkarida qolamiz.
Although he was tired, he kept working.Charchagan boʻlsa ham, u ishlashda davom etdi.
Unless you hurry, you will miss the bus.Shoshilmasangiz, avtobusga kechikasiz.
Juft bogʻlovchilar
both ... and, either ... or, neither ... nor ikki qismni juft qilib bogʻlaydi va ikkala tomondan bir xil turkumdagi soʻz turishi kerak. Feʼl esa eng yaqin egaga moslashadi: Neither the students nor the teacher was late. neither ... nor oʻzi inkor, shuning uchun feʼl inkor shaklda kelmaydi.
Both the teacher and the class agreed.Oʻqituvchi ham, sinf ham rozi boʻldi.
You can either call or send a message.Siz yo qoʻngʻiroq qilishingiz, yo xabar yuborishingiz mumkin.
Neither the shop nor the pharmacy was open.Na doʻkon, na dorixona ochiq edi.
Gap boshidagi bogʻlovchi ravishlar
however, therefore, moreover ikki gapni maʼno jihatidan bogʻlaydi, lekin ular bogʻlovchi emas — ravishdir. Shuning uchun oldidan nuqta yoki nuqtali vergul qoʻyiladi, vergul emas: It was late; however, we continued. Faqat vergul bilan yozish ingliz yozuvidagi keng tarqalgan xato hisoblanadi.
The price was high. However, we bought it.Narx baland edi. Shunga qaramay, sotib oldik.
The road was closed; therefore, we turned back.Yoʻl yopiq edi; shuning uchun orqaga qaytdik.
The flat is small. Moreover, it is far from the centre.Kvartira kichik. Bundan tashqari, markazdan uzoq.
Bogʻlovchilar jadvali
Asosiy guruhlar va ularning vazifasi.
| Turi | Bogʻlovchilar | Vazifasi |
|---|---|---|
| teng bogʻlovchi | and, but, or, so, yet, for, nor | teng boʻlaklarni bogʻlaydi |
| juft bogʻlovchi | both... and, either... or, neither... nor | juft boʻlib keladi |
| sabab | because, since, as | sababni bildiradi |
| vaqt | when, while, after, before, until | vaqtni bildiradi |
| shart | if, unless, in case | shartni bildiradi |
| qarama-qarshilik | although, though, even though, whereas | ziddiyatni bildiradi |
Both the film and the book were good.Film ham, kitob ham yaxshi edi.
Either take it or leave it.Yo oling, yo qoldiring.
Neither Anvar nor Dilnoza came.Na Anvar, na Dilnoza keldi.
Because it was cold, we stayed inside.Sovuq boʻlgani uchun ichkarida qoldik.
It was cold, so we stayed inside.Sovuq edi, shuning uchun ichkarida qoldik.
and va but
and
The task is long and difficult.Vazifa uzun va qiyin — bu qoʻshish.
but
The task is long but interesting.Vazifa uzun, lekin qiziqarli — bu qarama-qarshilik.