Present Simple

Har doim toʻgʻri boʻlgan, vaqtga bogʻliq boʻlmagan haqiqatlar: ilmiy qonun, tabiat hodisasi, umumeʼtirof etilgan fikr. Bunday gapda payt koʻrsatkichi koʻpincha umuman boʻlmaydi — gap qachondir emas, doim toʻgʻri. Shuning uchun bu yerda zamon tanlashda ikkilanish boʻlmaydi.

Odat tusiga kirgan, belgilangan chastota bilan qaytariladigan ishlar. Bu yerda muhimi harakatning oʻzi emas, uning takrorlanishi — shuning uchun gapda deyarli doim payt koʻrsatkichi boʻladi: every morning, twice a week, usually. Koʻrsatkichni olib tashlasangiz, gap odat emas, doimiy holat haqida boʻlib qoladi.

Uzoq vaqt oʻzgarmaydigan vaziyat: kim qayerda yashaydi, kim boʻlib ishlaydi, nima qayerda joylashgan. Odatdan farqi shundaki, bu yerda takrorlanuvchi harakat yoʻq — barqaror holat bor, shuning uchun every day kabi koʻrsatkich ham qoʻyilmaydi. Vaziyat vaqtinchalik boʻlsa, Present Continuous kerak: He is living with his parents this month.

Qatʼiy belgilangan jadval boʻyicha sodir boʻladigan ishlar. Gap kelajakka oid boʻlsa ham Present Simple ishlatiladi, chunki vaqtni gapiruvchi emas, jadval belgilaydi: poyezd jadvali, dars jadvali, kino seansi. Agar reja shaxsiy va kelishilgan boʻlsa, Present Continuous kerak: I am meeting him at seven.

if, when, as soon as, until, before, after dan keyin kelajakdagi ish hozirgi zamon bilan beriladi. Maʼno kelajakka oid boʻlsa ham, bu qismga will qoʻyilmaydi: If it will rain emas — If it rains. Bosh gapda esa will oʻz oʻrnida qoladi, shuning uchun bitta gapda ikki xil zamon yonma-yon turadi.

Bosqichma-bosqich tushuntirishlar: retsept, qoʻllanma, yoʻl koʻrsatish. Ega sifatida koʻpincha you ishlatiladi va u umumiy maʼnoda keladi — aynan suhbatdosh emas, «kim boʻlmasin» degani. Buyruq mayliga almashtirilsa, ohang rasmiyroq va qisqaroq chiqadi: Mix the flour with water.

Baʼzi feʼllar aytilishining oʻzi bilan ishni bajaradi: promise, apologise, declare, agree, refuse. I promise deyish — vaʼda berishning oʻzi, uni alohida bajarish kerak emas. Bunday feʼllar Present Simple da turadi: davomiy zamon ularni jarayonga aylantirib, maʼnoni buzadi.

know, like, want, believe, need, belong, understand kabi feʼllar harakatni emas, holatni bildiradi. Holat boshlanmaydi va tugamaydi, shuning uchun ularni davomiy zamonga qoʻyib boʻlmaydi: I am knowing the answer notoʻgʻri. Baʼzi feʼl ikki maʼnoda ishlaydi va shunda ikkala zamon ham mumkin: I think you are right — fikr, I am thinking about it — jarayon.

Sarlavhada oʻtgan voqea ham hozirgi zamonda beriladi. Buning ikki sababi bor: shakl qisqaroq chiqadi va voqea oʻquvchiga yaqinroq tuyuladi. Sarlavhada artikl va yordamchi feʼl ham tushirib qoldiriladi, shuning uchun u odatdagi gapdan sezilarli farq qiladi — uni namuna sifatida koʻchirib boʻlmaydi.

Sharhlovchi koʻz oldida kechayotgan ishni Present Simple bilan aytadi. Davomiy zamon bu yerda sekin tuyuladi: sharh harakat bilan bir tezlikda borishi kerak, harakat esa aytib ulgurilgunicha tugaydi. Shuning uchun tez almashadigan voqealar oddiy zamonda, uzoq davom etadigani esa davomiyda beriladi: He is playing well today.

Oʻtmishdagi voqeani jonli qilib aytishda hozirgi zamon ishlatiladi — tinglovchi oʻzini voqea ichida his qiladi. Bu usul soʻzlashuvga xos: latifa, kundalik voqea yoki film mazmuni shunday aytiladi. Rasmiy yozma matnda esa oʻtgan zamon ishlatiladi, aks holda uslub yengil chiqadi.