Artikl
Articles — a, an, the
Artikl nima?
Artikl — ot oldidan keladigan va otning aniq yoki noaniq ekanini koʻrsatadigan soʻz. Oʻzbek tilida bunday soʻz turkumi yoʻq, shuning uchun artikl koʻpincha qiyinchilik tugʻdiradi. Ingliz tilida uchta holat bor: a, an va the. Baʼzan artikl umuman qoʻyilmaydi.
a va an oʻrtasidagi farq
a undosh tovush bilan boshlanadigan soʻzdan oldin, an esa unli tovush bilan boshlanadigan soʻzdan oldin keladi. Eʼtibor bering: muhimi harf emas, talaffuz.
We waited for an hour.Biz bir soat kutdik.
She studies at a university.U universitetda oʻqiydi.
It was an honest answer.Bu samimiy javob edi.
Noaniq artikl: a va an
Noaniq artikl faqat birlikdagi sanaladigan otlar bilan ishlatiladi.
Narsa birinchi marta tilga olinganda
Tinglovchi bu narsa haqida hali bilmaydi — shuning uchun a / an qoʻyiladi. Artikl tanlovi narsaning oʻziga emas, tinglovchining bilimiga bogʻliq: soʻzlovchi qaysi itni koʻrganini bilsa ham, tinglovchi bilmagani uchun a dog deyiladi. Keyingi gapda u allaqachon tanish boʻladi va the ga oʻtadi.
I saw a dog in the yard.Men hovlida bir itni koʻrdim.
She bought a new phone yesterday.U kecha yangi telefon sotib oldi.
A man is waiting at the gate.Darvoza oldida bir kishi kutyapti.
Kasb va rol bildirganda
Kasb, lavozim yoki rol bildirganda artikl majburiy: My sister is a doctor. Oʻzbek tilida bu yerda hech narsa qoʻyilmaydi, shuning uchun artiklni tushirib qoldirish eng koʻp uchraydigan xato. Faqat bitta odam egallaydigan lavozimda the keladi: He was elected the president.
My sister is a doctor.Opam shifokor.
He works as a driver.U haydovchi boʻlib ishlaydi.
My sister is a nurse.Opam hamshira.
"Bitta" maʼnosida
Miqdor aniq bir dona ekanini bildiradi — a tarixan one soʻzidan kelib chiqqan va shu maʼno unda saqlanib qolgan. Give me a pen bitta ruchka soʻralayotganini aytadi. Taʼkid kerak boʻlsa, one yoziladi: I need one minute, not two.
Give me a pen, please.Menga bitta ruchka bering.
I need a minute to think.Oʻylash uchun bir daqiqa kerak.
He waited an hour for the reply.U javobni bir soat kutdi.
Chastota, narx va tezlik ifodalarida
Chastota, narx va tezlik ifodalarida a / an «har» maʼnosini beradi va per soʻzining oʻrnini bosadi: twice a week, sixty kilometres an hour. per rasmiy hujjatda qoladi, kundalik nutqda esa artikl ishlatiladi. Shuning uchun bu yerda a ni tushirib boʻlmaydi.
She goes to the pool twice a week.U haftasiga ikki marta basseynga boradi.
The car was going sixty kilometres an hour.Mashina soatiga oltmish kilometr tezlikda ketayotgan edi.
The bread costs five thousand a loaf.Non bir donasi besh mingdan turadi.
Aniq artikl: the
the suhbatdoshlar uchun qaysi narsa haqida gap ketayotgani aniq boʻlganda ishlatiladi. U birlik, koʻplik va sanalmaydigan otlar bilan ham keladi.
Ilgari tilga olingan narsa
Birinchi marta a, keyingi safar the: I saw a dog. The dog was very friendly. Bu artikl tizimining asosiy qoidasi — the narsa suhbatda allaqachon paydo boʻlganini bildiradi. Narsa bevosita tilga olinmagan boʻlsa ham, vaziyatdan aniq boʻlsa the qoʻyiladi: Close the door — qaysi eshik ekani koʻrinib turibdi.
I saw a dog. The dog was very friendly.Men bir itni koʻrdim. Oʻsha it juda yuvosh edi.
Close the door, please.Eshikni yoping, iltimos.
We bought a lamp. The lamp is too bright.Biz chiroq sotib oldik. Chiroq juda yorugʻ.
Yagona narsa va hodisalar
Dunyoda bittagina boʻlgan narsalar: the sun, the moon, the sky, the world. Bu yerda the tanlov qolmaganini bildiradi — boshqa quyosh yoʻq. Shuning uchun ular hech qachon a olmaydi, faqat sifat qoʻshilganda oʻzgaradi: a full moon — oyning bir koʻrinishi haqida gap ketadi.
The sun is very bright today.Bugun quyosh juda yorugʻ.
The moon was full last night.Kecha kechqurun oy toʻlin edi.
The moon looked orange last night.Kecha oy toʻq sariq koʻrindi.
Orttirma daraja va tartib sonlar bilan
the best, the first, the largest — bu shakllar doim the talab qiladi. Sabab bitta: orttirma daraja va tartib son bittagina narsani ajratadi, demak tanlov qolmaydi. first, second kabi soʻzlar artiklsiz kelsa, maʼno oʻzgaradi: She came first — poygada birinchi boʻldi, bu daraja emas, hol.
This is the best cafe in the city.Bu shahardagi eng yaxshi kafe.
She was the first student to answer.U javob bergan birinchi talaba edi.
This is the best plov in the city.Bu shahardagi eng yaxshi palov.
Daryo, dengiz va togʻ tizmalari nomlari bilan
Daryo, dengiz, okean va togʻ tizmalari nomlari the bilan keladi: the Amu Darya, the Alps. Ammo alohida togʻ choʻqqilari va koʻllar artiklsiz: Mount Everest, Lake Baikal. Qoida oddiy — koʻplikdagi yoki yaxlit geografik obyekt the oladi, yakka nom esa olmaydi.
The Amu Darya flows through the desert.Amudaryo choʻl orqali oqadi.
They climbed the Alps last summer.Ular oʻtgan yozda Alp togʻlariga chiqishdi.
The Amu Darya flows into the Aral Sea.Amudaryo Orol dengiziga quyiladi.
Artikl qoʻyilmaydigan holatlar
Ovqat, fan, til nomlari va go to school, at home, by car kabi barqaror iboralarda artikl tushadi. Bu yerda muassasa emas, maqsad nazarda tutiladi: go to school oʻqish uchun borish, go to the school esa binoga borish degani. Atoqli ot, koʻplikdagi umumiy tushuncha va sanalmaydigan ot ham artiklsiz keladi.
The children go to school by bus.Bolalar maktabga avtobusda boradi.
We have breakfast at seven.Biz yettida nonushta qilamiz.
She studies chemistry at university.U universitetda kimyo oʻqiydi.
Artikl qoʻyilmaydigan holatlar
Quyidagi holatlarda artikl umuman ishlatilmaydi — buni nol artikl deb ham atashadi.
| Holat | Misol | Izoh |
|---|---|---|
| Atoqli otlar | Karim, Toshkent | Shaxs va joy nomlari |
| Til nomlari | English, Uzbek | Ammo: the English language |
| Fan nomlari | mathematics, history | Oʻquv fanlari |
| Umumiy koʻplik | Books are expensive. | Umuman olganda |
| Ovqat nomlari | breakfast, lunch, dinner | Ammo: a good breakfast |
| Sport turlari | football, chess | Oʻyin nomlari |
Karim lives in Bukhara.Karim Buxoroda yashaydi.
She speaks Uzbek and English.U oʻzbek va ingliz tillarida gapiradi.
I like mathematics.Men matematikani yoqtiraman.
Books are expensive here.Bu yerda kitoblar qimmat.
My son goes to school.Oʻgʻlim maktabga oʻqishga boradi.
I went to the school to meet his teacher.Men uning oʻqituvchisi bilan uchrashish uchun maktab binosiga bordim.
We have breakfast at seven.Biz yettida nonushta qilamiz.
Children go to school every day.Bolalar har kuni maktabga boradi.
a/an va the — asosiy farq
a / an
I need a book about grammar.Menga grammatika haqida biror kitob kerak.
the
I need the book you mentioned.Menga siz aytgan kitob kerak.