Sifat
Adjective — belgi va xususiyat bildiruvchi soʻz turkumi
Sifat nima?
Sifat (adjective) — narsaning belgisini bildiradi va qanday? degan savolga javob beradi. U otni aniqlaydi yoki uning holatini taʼriflaydi.
Sifat oʻzgarmaydi
Oʻzbek va rus tillaridan farqli oʻlaroq ingliz tilida sifat hech qachon oʻzgarmaydi: na son, na rod, na kelishik boʻyicha.
She has a red car.Uning qizil mashinasi bor.
They have three red cars.Ularning uchta qizil mashinasi bor.
The old houses are beautiful.Eski uylar chiroyli.
Sifatning gapdagi vazifalari
Sifat gapda uch xil oʻrinda turishi mumkin.
Otdan oldin
Eng koʻp uchraydigan holat: sifat oʻzi aniqlayotgan otdan oldin turadi — artikl bilan ot orasida. Ingliz sifati hech qachon oʻzgarmaydi: na son, na shaxs boʻyicha. three red cars — reds emas. Oʻzbekchada ham sifat oʻzgarmaydi, shuning uchun bu qoida qiyinchilik tugʻdirmaydi.
We stayed in a small hotel.Kichik mehmonxonada qoldik.
He wore a warm coat.U issiq palto kiygan edi.
She reads interesting books.U qiziqarli kitoblar oʻqiydi.
to be feʼlidan keyin
Sifat kesim tarkibida keladi va egani taʼriflaydi: The soup is too salty. Bu holatda sifat otdan keyin turadi, lekin baribir egani izohlaydi — to be ikkalasini bogʻlaydi. Ingliz tilida to be tushirib qoldirilmaydi: The soup salty notoʻgʻri, oʻzbekchada esa bogʻlama shart emas.
The soup is too salty.Shoʻrva juda shoʻr.
The streets were empty.Koʻchalar boʻsh edi.
This exercise is difficult.Bu mashq qiyin.
Holat feʼllaridan keyin
look, seem, feel, smell, taste, sound feʼllaridan keyin ravish emas, sifat keladi: The bread smells fresh, freshly emas. Sabab shundaki, bu feʼllar harakatni emas, holatni bildiradi va sifatni egaga bogʻlaydi. Ular harakat maʼnosida kelsa, ravish qaytadi: He looked at me carefully.
The bread smells fresh.Nondan yangi hid keladi.
You look tired today.Bugun charchagan koʻrinasiz.
The plan seems reasonable.Reja maʼqul koʻrinadi.
Bir necha sifat va oʻxshash shakllar
Bir otga bir nechta sifat qoʻshilsa, ular qatʼiy tartibda turadi.
Sifatlar tartibi
Bir necha sifat qatʼiy tartibda turadi: baho → oʻlcham → yosh → shakl → rang → kelib chiqish → material. Tartib buzilsa, gap notabiiy eshitiladi: a wooden old beautiful table notoʻgʻri. Bu qoida yozilmagan, lekin ona tilida soʻzlashuvchilar undan chetga chiqmaydi — shuning uchun uni yodlash emas, misollar orqali oʻrganish maʼqul.
She bought a beautiful old wooden table.U chiroyli eski yogʻoch stol sotib oldi.
He drives a small blue car.U kichik koʻk mashina haydaydi.
They live in a large modern flat.Ular katta zamonaviy kvartirada yashashadi.
-ing va -ed sifatlari
-ing narsaning oʻzini taʼriflaydi (sabab), -ed esa odamning his-tuygʻusini (natija): The film was boring — film zerikarli, The children were bored — bolalar zerikdi. Ikkisini almashtirib yuborish maʼnoni butunlay oʻzgartiradi: I am boring oʻzini zerikarli odam deb atash degani.
The film was boring.Film zerikarli edi.
The children were bored.Bolalar zerikkan edi.
The news is surprising.Yangilik hayratlanarli.
Sifat vazifasidagi ot
Ot boshqa otdan oldin kelib, uni aniqlaydi va shu holatda sifat vazifasini bajaradi. Birinchi ot koʻplikka tushmaydi: a bus stop, a buses stop emas. Bunday birikmalar uch-toʻrt soʻzgacha choʻzilishi mumkin — a school bus driver — va oxirgi soʻz asosiy ot boʻladi.
We waited at the bus stop.Avtobus bekatida kutdik.
She drank apple juice.U olma sharbati ichdi.
He bought a leather bag.U charm sumka sotib oldi.
Faqat feʼldan keyin keladigan sifatlar
asleep, alive, afraid, alone, awake, ashamed kabi sifatlar otdan oldin qoʻyilmaydi — faqat be va shunga oʻxshash feʼllardan keyin turadi: The baby is asleep, an asleep baby emas. Ularning deyarli hammasi a- bilan boshlanadi; otdan oldin ularning oʻrniga boshqa soʻz ishlatiladi: a sleeping baby.
The baby is asleep.Chaqaloq uxlayapti.
She was afraid of the dark.U qorongʻilikdan qoʻrqardi.
He lives alone in the old house.U eski uyda yolgʻiz yashaydi.
Sifat ot oʻrnida
the bilan kelgan sifat butun bir guruh odamni bildiradi: the rich, the young, the unemployed. Bunday birikma koʻplikda tushuniladi va feʼl ham koʻplikda keladi: The young are more optimistic. Alohida odam haqida gapirish uchun ot qoʻshiladi: a young man.
The young often learn languages faster.Yoshlar koʻpincha tilni tezroq oʻrganadi.
The city helps the homeless in winter.Shahar qishda uysizlarga yordam beradi.
The rich and the poor pay different taxes.Boylar va kambagʻallar turli soliq toʻlaydi.
Sifatlar tartibi jadvali
Bir necha sifat bir otni aniqlaganda ular shu ketma-ketlikda turadi.
| Tartib | Turkum | Misol |
|---|---|---|
| 1 | fikr va baho | lovely, beautiful, terrible |
| 2 | hajm | little, large, tiny |
| 3 | yosh | old, new, young |
| 4 | shakl | round, square, flat |
| 5 | rang | black, blue, red |
| 6 | kelib chiqishi | Italian, Chinese, French |
| 7 | material | leather, wooden, silk |
There is a lovely little round table in the corner.Burchakda yoqimli kichik dumaloq stol bor.
He wore an expensive black leather jacket.U qimmat qora charm kurtka kiygan edi.
She has a new Italian handbag.Uning yangi italyan sumkasi bor.
I am interested in history.Men tarixga qiziqaman.
History is interesting.Tarix qiziqarli.
-ing va -ed sifatlari
-ing sifati
The lesson was tiring.Dars charchatadigan edi — bu sabab.
-ed sifati
The students were tired.Talabalar charchagan edi — bu natija.