Nisbiy olmoshlar
Who, which, that, whose — ergash gapni bogʻlovchi olmoshlar
Nisbiy olmosh nima?
Nisbiy olmosh ergash gapni bosh gapdagi otga bogʻlaydi va shu otni aniqlaydi. Oʻzbek tilida bu vazifani sifatdosh bajaradi: qoʻngʻiroq qilgan ayol.
Uch asosiy olmosh
who — odam haqida, which — narsa haqida, that esa ikkalasi uchun ham ishlaydi va soʻzlashuvda eng koʻp uchraydi.
The woman who called you is my aunt.Sizga qoʻngʻiroq qilgan ayol mening xolam.
The book which I borrowed was useful.Men olgan kitob foydali edi.
The bus that goes to the airport is late.Aeroportga boradigan avtobus kechikyapti.
Asosiy olmoshlar
Tanlov aniqlanayotgan ot odammi yoki narsami — shunga bogʻliq.
who — odam haqida
Odam bildiruvchi otdan keyin keladi va ergash gapni unga bogʻlaydi. Rasmiy uslubda toʻldiruvchi oʻrnida whom ishlatiladi, lekin soʻzlashuvda u deyarli uchramaydi — oʻrniga who yoki hech narsa qoʻyilmaydi. whom faqat predlogdan keyin saqlanib qolgan: to whom.
The man who fixed our roof lives nearby.Tomimizni tuzatgan odam yaqinda yashaydi.
I know a doctor who speaks Russian.Men rus tilida gapiradigan shifokorni bilaman.
The students who finish early may leave.Erta tugatgan talabalar ketishi mumkin.
which — narsa va hayvon haqida
Jonsiz narsa, hayvon yoki tushunchani aniqlaydi: The film which we watched was long. Odam haqida which ishlatilmaydi — bu eng koʻp uchraydigan xato. Butun bir gapga ishora qilganda esa faqat which keladi: He was late, which annoyed everyone.
The film which we watched was long.Biz koʻrgan film uzun edi.
She showed me a photo which surprised me.U menga hayratlanarli surat koʻrsatdi.
The road which leads to the village is narrow.Qishloqqa olib boradigan yoʻl tor.
that — universal olmosh
who va which ning ikkalasi oʻrnida ham ishlatiladi va soʻzlashuvda eng koʻp uchraydigan shakl hisoblanadi. Orttirma daraja va the only, the first, the last dan keyin faqat that keladi. Muhim cheklov: vergulli ergash gapda that ishlatilmaydi, u yerda faqat who yoki which turadi.
This is the house that we rented.Bu biz ijaraga olgan uy.
The people that came were very kind.Kelgan odamlar juda mehribon edi.
It is the best film that I have seen.Bu men koʻrgan eng yaxshi film.
Boshqa shakllar va qoidalar
Egalik, joy va vaqt uchun alohida olmoshlar bor.
whose — egalik
Odam ham, narsa ham uchun ishlatiladi va egalikni bildiradi. Undan keyin darhol ot keladi, artiklsiz: whose bag, whose the bag emas. Narsa haqida gapirganda of which ham mumkin, lekin u ogʻir eshitiladi — shuning uchun amalda whose ikkalasiga ham qoʻllanadi.
The girl whose bag was stolen called the police.Sumkasi oʻgʻirlangan qiz politsiyaga qoʻngʻiroq qildi.
I met a writer whose books are famous.Kitoblari mashhur boʻlgan yozuvchi bilan uchrashdim.
We visited a village whose name I forgot.Nomi esimdan chiqqan qishloqqa bordik.
where va when
Joy va paytni bildiruvchi otlardan keyin keladi va predlog bilan olmoshning oʻrnini bosadi: the city where I live — in which ning qisqargani. Shuning uchun where dan keyin predlog qoʻyilmaydi: the city where I live in notoʻgʻri. when ham shunday ishlaydi: the day when she arrived.
This is the café where we first met.Bu biz birinchi marta uchrashgan kafe.
I remember the day when she arrived.Uning kelgan kunini eslayman.
That is the shop where I bought the coat.Anavi men palto olgan doʻkon.
Olmoshni tushirib qoldirish
Nisbiy olmosh ergash gapda toʻldiruvchi boʻlsa, uni tushirib qoldirish mumkin: The letter I received — which tushirilgan. Ega boʻlsa, tushirilmaydi: The man who called dagi who ni olib boʻlmaydi. Tekshirish usuli oddiy — olmoshdan keyin darhol ega kelsa, uni tushirish mumkin.
The letter I received was short.Men olgan xat qisqa edi.
The person you met is my teacher.Siz uchrashgan odam mening oʻqituvchim.
The song she sang was beautiful.U kuylagan qoʻshiq chiroyli edi.
Ajratuvchi va ajratmaydigan ergash gap
Vergulsiz ergash gap otni aniqlaydi — usiz gap tushunarsiz qoladi. Vergulli ergash gap esa qoʻshimcha izoh beradi va olib tashlansa ham maʼno saqlanadi. Farq maʼnoni oʻzgartiradi: The students who passed will get certificates — faqat oʻtganlar, The students, who passed, will get certificates — hammasi oʻtgan.
The house that we bought needs repairs.Biz sotib olgan uy taʼmir talab qiladi.
My uncle, who lives in Samarkand, is a doctor.Samarqandda yashaydigan amakim shifokor.
The report, which took a month, is ready.Bir oy olgan hisobot tayyor.
Predlog bilan kelganda
Rasmiy uslubda predlog olmoshdan oldin turadi: to whom, in which. Soʻzlashuvda esa u ergash gap oxiriga koʻchadi: the person I spoke to. Ikkinchi shaklda olmoshni tushirib qoldirish mumkin, birinchisida esa mumkin emas — predlogdan keyin olmosh albatta turishi kerak.
The man to whom I spoke was very helpful.Men gaplashgan kishi juda yordamchi boʻldi.
The office in which she works is nearby.U ishlaydigan ofis yaqin.
The person I gave the keys to has left.Men kalitlarni bergan odam ketdi.
Olmoshlar jadvali
Qaysi olmosh qayerda ishlatilishi.
| Olmosh | Nimaga ishora qiladi | Namuna |
|---|---|---|
| who | odam, ega oʻrnida | the man who called |
| whom | odam, toʻldiruvchi, rasmiy | the man whom I met |
| which | narsa va hayvon | the book which fell |
| that | odam ham, narsa ham | the book that fell |
| whose | egalik | the girl whose bag |
| where | joy | the city where I live |
| when | vaqt | the day when we met |
The teacher who helped me has retired.Menga yordam bergan oʻqituvchi nafaqaga chiqdi.
The car which broke down is old.Buzilgan mashina eski.
The friend whose car we used lives here.Mashinasidan foydalangan doʻstimiz shu yerda yashaydi.
The students who passed will get certificates.Imtihondan oʻtgan talabalar sertifikat oladi — faqat oʻtganlari.
The students, who passed, will get certificates.Talabalar sertifikat oladi; aytgancha, ularning hammasi oʻtgan.
Aniqlovchi va izohlovchi ergash gap
Aniqlovchi
The chair that broke was old.Singan stul eski edi — aniqlovchi ergash gap, vergulsiz.
Izohlovchi
The chair, which broke last week, was old.Stul eski edi; u oʻtgan hafta singan — izohlovchi ergash gap, vergul bilan.