Sodda gap
Gapning asosiy birligi
Sodda gap nima?
Sodda gapda bitta ega va kesim juftligi boʻladi. Eng qisqa ingliz gapi ikki soʻzdan iborat: Birds fly. Qolgan barcha soʻzlar shu ikkisiga qoʻshimcha — ular gapni kengaytiradi, lekin uning asosini oʻzgartirmaydi.
Birds fly.Qushlar uchadi.
The old man reads the newspaper every morning.Chol har tong gazeta oʻqiydi.
Is the office open?Ofis ochiqmi?
| Gap turi | Nima uchun | Belgi |
|---|---|---|
| darak gap | xabar berish | nuqta |
| soʻroq gap | soʻrash | soʻroq belgisi |
| buyruq gap | buyurish, iltimos qilish | nuqta yoki undov |
| his-hayajon gap | tuygʻu bildirish | undov belgisi |
Qoʻllanilishi
Beshta asosiy shakl.
Darak gap
Xabar beradi va soʻz tartibi qatʼiy: ega, kesim, toʻldiruvchi. Inkor shakli ham darak gap hisoblanadi — gap turini ohang emas, vazifa belgilaydi. Ingliz tilida bu tartib erkin emas, chunki kim harakat qilayotgani faqat oʻrin orqali bilinadi.
The museum opens at ten.Muzey oʻnda ochiladi.
Our team did not win the final.Jamoamiz finalda gʻalaba qozonmadi.
The rain has stopped.Yomgʻir toʻxtadi.
Soʻroq gap
Ingliz tilida savol soʻz tartibini oʻzgartiradi: yordamchi feʼl egadan oldinga chiqadi. Ohang bilan savol yasash — oʻzbek va rus tilidagi yoʻl — bu yerda yetarli emas. Istisno ikkita: ega haqidagi savol va gap oxiridagi ajratuvchi savol — ularda tartib oddiy qoladi.
Do you live near here?Shu yaqinda yashaysizmi?
Where does this road lead?Bu yoʻl qayerga olib boradi?
You are new here, aren't you?Siz bu yerda yangisiz, shundaymi?
Buyruq gap
Egasi yoʻq — feʼl darhol boshlanadi: Turn left at the corner. Bu ingliz tilida ega tushiriladigan yagona holat, chunki kimga aytilayotgani vaziyatdan aniq. Inkor do not bilan yasaladi, hatto to be bilan ham: Do not be late.
Turn left at the corner.Burchakdan chapga buriling.
Do not walk on the grass.Maysada yurmang.
Have a seat, please.Marhamat, oʻtiring.
His-hayajon gap
What ot bilan, How esa sifat yoki ravish bilan keladi: What a strange question! va How quickly the year passed! Ikkalasi ham undov belgisi bilan tugaydi. Diqqat: bu yerda soʻz tartibi savoldagidek oʻzgarmaydi — ega kesimdan oldin qoladi.
How quickly the year passed!Yil qanday tez oʻtdi!
What a strange question!Qanday gʻalati savol!
How kind of you!Qanday mehribonsiz!
Yigʻiq va yoyiq gaplar
Yigʻiq gapda faqat bosh boʻlaklar bor: The child sleeps. Yoyiq gapda aniqlovchi, toʻldiruvchi va hol qoʻshiladi, asosi esa oʻzgarmaydi — The tired child sleeps quietly in the next room ham oʻsha ikki boʻlak ustiga qurilgan. Shuning uchun uzun gapni tahlil qilishda avval asosini topish kerak.
The child sleeps.Bola uxlayapti — yigʻiq gap.
The tired child sleeps quietly in the next room.Charchagan bola qoʻshni xonada tinch uxlayapti — yoyiq gap.
My neighbours built a small house near the river.Qoʻshnilarim daryo yonida kichik uy qurishdi.
Undalma va kirish soʻz
Gapga murojaat yoki kirish soʻz qoʻshilsa, u vergul bilan ajratiladi va gapning boʻlagi hisoblanmaydi: Anvar, the taxi is waiting. Olib tashlansa ham gap butun qoladi — aynan shu tekshiruv ularni gap boʻlaklaridan ajratadi. Gap oʻrtasida kelsa, ikki tomondan vergul qoʻyiladi.
Anvar, the taxi is waiting outside.Anvar, taksi tashqarida kutyapti.
Unfortunately, the shop was already closed.Afsuski, doʻkon allaqachon yopilgan edi.
The answer, of course, was obvious.Javob, albatta, ayon edi.
| Tuzilishi | Nima bor | Namuna |
|---|---|---|
| yigʻiq | faqat bosh boʻlaklar | Birds fly. |
| yoyiq | ikkinchi darajali boʻlaklar ham | Small birds fly south in autumn. |
| ega tushirilgan | buyruq gapda | Come here. |
| rasmiy ega bilan | it yoki there | It is cold. |
It is raining.Yomgʻir yogʻyapti — ingliz gapida ega majburiy.
There are many people here.Bu yerda koʻp odam bor —
thererasmiy ega vazifasida.
Sodda va qoʻshma gap
sodda gap
She sings.U kuylaydi — sodda gap, bitta kesim.
qoʻshma gap
She sings and he plays the piano.U kuylaydi, u esa pianino chaladi — qoʻshma gap.