Tinish belgilari
Nuqta, vergul, apostrof va boshqalar
Tinish belgilari nima uchun kerak?
Tinish belgilari gapning tuzilishini koʻrsatadi: qayerda pauza bor, qaysi boʻlak qaysinisiga tegishli, gap qanday ohangda oʻqiladi. Bitta vergul maʼnoni butunlay oʻzgartirib yuborishi mumkin.
| Belgi | Nomi | Asosiy vazifasi |
|---|---|---|
| . | full stop | darak gapni tugatadi |
| ? | question mark | soʻroq gapni tugatadi |
| ! | exclamation mark | his-hayajonni bildiradi |
| , | comma | gap ichida boʻlaklarni ajratadi |
| ' | apostrophe | egalik va qisqartma |
| : | colon | izoh yoki roʻyxatni ochadi |
| ; | semicolon | ikki mustaqil gapni bogʻlaydi |
| — | dash | fikrni ajratib koʻrsatadi |
Qoʻllanilishi
Har bir belgining oʻz vazifasi bor.
Gap oxiridagi belgilar
Darak gap va buyruq gap nuqta bilan, soʻroq gap soʻroq belgisi bilan, his-hayajon gap undov belgisi bilan tugaydi. Bilvosita savolda soʻroq belgisi qoʻyilmaydi: He asked where the station was — shakli savol emas, xabar. Belgi gapning shakliga emas, vazifasiga qarab tanlanadi.
The library closes at six.Kutubxona oltida yopiladi.
Who wrote this note?Bu xatni kim yozgan?
What a beautiful morning!Qanday goʻzal tong!
Please sign the form.Iltimos, blankani imzolang.
Vergul
Roʻyxatdagi soʻzlarni, gap boshida turgan ergash gapni va gap ichidagi qoʻshimcha izohni ajratadi. Ergash gap orqada tursa, vergul qoʻyilmaydi. Roʻyxatda and dan oldin vergul amerikacha uslubda qoʻyiladi — u Oxford verguli deb ataladi va chalkashlikni oldini oladi.
We bought bread, cheese, and apples.Non, pishloq va olma sotib oldik.
When the rain stopped, we went out.Yomgʻir toʻxtagach, tashqariga chiqdik.
My brother, who lives in Tashkent, called me.Toshkentda yashaydigan akam menga qoʻngʻiroq qildi.
Yes, I agree with you.Ha, sizga qoʻshilaman.
Apostrof
Ikki vazifasi bor: egalikni koʻrsatish (Dilnoza's book) va qisqartmada tushib qolgan harf oʻrnini bildirish (it's = it is). Aynan shu ikki vazifa its va it's chalkashligini tugʻdiradi: its egalik olmoshi va apostrof olmaydi, it's esa qisqartma.
This is Dilnoza's book.Bu Dilnozaning kitobi.
The students' essays are ready.Talabalarning insholari tayyor.
It's late, and we can't wait.Kech boʻldi, kutolmaymiz.
Qoʻshtirnoq va tire
Qoʻshtirnoq oʻzga soʻzni yoki muhokama qilinayotgan soʻzning oʻzini oladi. Tire fikrni kuchli ajratadi va vergulga qaraganda keskinroq pauza beradi. Britaniya uslubida bitta qoʻshtirnoq, Amerika uslubida ikkitasi ishlatiladi — ikkalasi ham toʻgʻri, faqat matn ichida bir xil boʻlishi kerak.
She said, "I will be there at noon."U:
Tushda u yerda boʻlaman, dedi.The word "through" is hard to spell.
throughsoʻzini yozish qiyin.He gave one answer — a short one.U bitta javob berdi — qisqa javob.
Ikki nuqta va nuqtali vergul
Ikki nuqta roʻyxat yoki izohni ochadi: undan oldin toʻliq gap turishi kerak. Nuqtali vergul esa maʼnosi yaqin ikki mustaqil gapni bogʻlaydi — u nuqtadan yumshoqroq, vergulda kuchliroq. however va therefore dan oldin aynan shu belgi qoʻyiladi.
We need three things: water, food, and a map.Bizga uch narsa kerak: suv, ovqat va xarita.
The road was closed; we took another route.Yoʻl yopiq edi; biz boshqa yoʻldan yurdik.
There is one rule: always check your work.Bitta qoida bor: ishingizni doim tekshiring.
Qavs va uch nuqta
Qavs qoʻshimcha izohni gapdan ajratadi — u tire yoki vergulga qaraganda kuchsizroq bogʻlaydi, yaʼni izoh ikkinchi darajali ekanini bildiradi. Uch nuqta esa tushirilgan qismni yoki tugamagan fikrni bildiradi. Iqtibosda u matndan bir qism olib tashlanganini koʻrsatadi.
The museum (built in 1890) is closed for repairs.Muzey (1890-yilda qurilgan) taʼmir uchun yopiq.
She paused and then said nothing more ...U toʻxtadi va boshqa hech nima demadi ...
Bring the documents (originals only) tomorrow.Hujjatlarni (faqat asl nusxa) ertaga olib keling.
| Holat | Qoida | Namuna |
|---|---|---|
| birlikdagi ot | 's qoʻshiladi | the boy's bag |
| -s bilan tugagan koʻplik | faqat apostrof | the boys' bags |
| -s siz koʻplik | 's qoʻshiladi | the children's room |
| qisqartma | tushgan harf oʻrniga | do not → don't |
Its colour is blue.Uning rangi koʻk — egalik shakli, apostrof yoʻq.
It's a long way home.Uyga yoʻl uzoq — bu
it isqisqartmasi.The company changed its name.Kompaniya nomini oʻzgartirdi — yana egalik shakli.
Bitta vergul, ikki maʼno
vergul bilan
Let's eat, Grandma.Keling, ovqatlanamiz, buvijon — murojaat.
vergulsiz
Let's eat Grandma.Buvijonni yeymiz — vergulsiz maʼno butunlay oʻzgaradi.