Gerundiy
Feʼldan yasalgan ot
Gerundiy nima?
Gerundiy — feʼlning -ing shakli ot vazifasida. U harakatning nomini beradi: read oʻqimoq, reading oʻqish. Oʻzbek tilidagi -ish qoʻshimchasiga toʻgʻri keladi.
Smoking is forbidden here.Bu yerda chekish taqiqlanadi.
She avoids driving at night.U kechasi mashina haydashdan qochadi.
Thank you for waiting.Kutganingiz uchun rahmat.
| Vazifasi | Namuna |
|---|---|
| ega | Reading helps. |
| toʻldiruvchi | She enjoys reading. |
| predlogdan keyin | afraid of reading |
| kesimning bir qismi | My hobby is reading. |
| aniqlovchi | a reading room |
Qoʻllanilishi
Beshta asosiy holat.
Ega vazifasida
Gap boshida turib, harakatning oʻzini mavzu qiladi va shu bilan otga aylanadi. Feʼl birlikda keladi: Walking every day improves health, improve emas. Ega oʻrnida infinitiv ham mumkin (To walk every day ...), lekin u rasmiyroq eshitiladi — kundalik nutqda gerundiy tanlanadi.
Walking every day improves health.Har kuni yurish sogʻliqni yaxshilaydi.
Waiting in line is boring.Navbatda kutish zerikarli.
Asking questions is part of learning.Savol berish oʻrganishning bir qismi.
Feʼldan keyin
Bir guruh feʼl oʻzidan keyin faqat gerundiy talab qiladi: enjoy, avoid, finish, mind, suggest, admit, deny. Bu roʻyxat qoida bilan aniqlanmaydi — lugʻatdan olinadi. Baʼzi feʼllar esa ikkalasini oladi va maʼno oʻzgaradi: stop smoking va stop to smoke butunlay boshqa narsa.
They finished painting the room.Ular xonani boʻyab boʻlishdi.
She admitted making a mistake.U xato qilganini tan oldi.
We suggested taking a taxi.Biz taksi olishni taklif qildik.
Predlogdan keyin
Predlogdan keyin feʼl har doim gerundiy shaklida keladi va bu qoidaning istisnosi yoʻq: interested in learning, interested in to learn emas. Qiyinchilik to da — u baʼzan predlog boʻladi: look forward to hearing, accustomed to getting. Bu yerda to infinitiv belgisi emas, predlog.
She is interested in learning Arabic.U arab tilini oʻrganishga qiziqadi.
He apologised for being late.U kechikkani uchun uzr soʻradi.
They insisted on paying.Ular toʻlashda turib olishdi.
Barqaror iboralarda
It is no use, can't help, It is worth, There is no point, It is no good — bu iboralardan keyin gerundiy keladi. Ular yaxlit yodlanadi, chunki tuzilishi qoidaga boʻysunmaydi: It is worth visiting toʻgʻri, It is worth to visit esa notoʻgʻri, garchi maʼno jihatidan ikkinchisi mantiqiy tuyulsa ham.
It is no use arguing.Bahslashishdan foyda yoʻq.
I could not help laughing.Kulmasdan turolmadim.
It is worth visiting the museum.Muzeyga borishga arziydi.
Egalik bilan
Harakatni kim bajarayotgani koʻrsatilishi kerak boʻlsa, gerundiy oldiga egalik olmoshi qoʻyiladi: I do not mind his coming late. Soʻzlashuvda uning oʻrniga toʻldiruvchi shakli ham ishlatiladi — his coming va him coming ikkalasi ham eshitiladi, lekin birinchisi rasmiyroq.
I do not mind his coming late.Uning kech kelishiga qarshi emasman.
They objected to our leaving early.Ular erta ketishimizga eʼtiroz bildirishdi.
Her singing impressed everyone.Uning kuylashi hammani hayratda qoldirdi.
Qoʻshma ot tarkibida
Gerundiy boshqa otdan oldin turib, uning vazifasini bildiradi: a swimming pool — suzish uchun havza, suzayotgan havza emas. Shu bilan u sifatdoshdan ajraladi — a swimming child esa suzayotgan bola. Farqni savol koʻrsatadi: gerundiy «nima uchun?», sifatdosh «qanday?» degan savolga javob beradi.
They built a new swimming pool.Ular yangi suzish havzasi qurishdi.
The washing machine is broken again.Kir yuvish mashinasi yana buzilibdi.
Put it in the dining room.Uni ovqatlanish xonasiga qoʻying.
| Feʼl | Maʼnosi | Namuna |
|---|---|---|
| enjoy | yoqtirmoq | enjoy reading |
| avoid | qochmoq | avoid driving |
| finish | tugatmoq | finish eating |
| mind | qarshi boʻlmoq | mind waiting |
| suggest | taklif qilmoq | suggest going |
| admit | tan olmoq | admit taking |
| keep | davom ettirmoq | keep trying |
| practise | mashq qilmoq | practise speaking |
I look forward to hearing from you.Sizdan xabar kutaman — bu yerda
topredlog.He is accustomed to getting up early.U erta turishga koʻnikkan — bu yerda ham
topredlog.
| Feʼl | Gerundiy bilan | Infinitiv bilan |
|---|---|---|
| remember | bajarilganini eslash | bajarishni unutmaslik |
| forget | bajarilganini unutish | bajarishni unutish |
| stop | harakatni toʻxtatish | boshqa ish uchun toʻxtash |
| try | sinab koʻrish | harakat qilish |
| regret | qilganidan afsuslanish | aytishdan afsuslanish |
remember + gerundiy va remember + infinitiv
gerundiy
I remember locking the door.Eshikni qulflaganimni eslayman — ish allaqachon bajarilgan.
infinitiv
I remembered to lock the door.Eshikni qulflashni unutmadim — esga oldim va bajardim.