Suffikslar
Soʻz oxiriga qoʻshiladigan qismlar
Suffiks nima?
Suffiks — soʻz oxiriga qoʻshiladigan qism. Prefiksdan farqi shunda: suffiks koʻpincha soʻz turkumini oʻzgartiradi. teach feʼl edi, teacher otga aylandi. Shuning uchun suffiksni bilish notanish soʻzning turkumini taxmin qilish imkonini beradi.
A teacher teaches; a singer sings.Oʻqituvchi oʻqitadi, qoʻshiqchi qoʻshiq aytadi.
Happiness is hard to measure.Baxtni oʻlchash qiyin.
Ot yasovchi suffikslar
Feʼl yoki sifatdan ot yasaydi. Matnda -ment, -ness, -tion bilan tugagan soʻz koʻrsangiz, u deyarli har doim ot.
| Suffiks | Nimadan yasaladi | Namuna |
|---|---|---|
| -er / -or | feʼldan — bajaruvchi | teach → teacher |
| -ment | feʼldan — jarayon yoki natija | agree → agreement |
| -ness | sifatdan — xususiyat | kind → kindness |
| -tion / -sion | feʼldan — harakat nomi | decide → decision |
| -ity | sifatdan — xususiyat | able → ability |
| -ist / -ian | otdan — kasb | art → artist |
Sifat yasovchi suffikslar
Otdan yoki feʼldan sifat yasaydi. -ful va -less juftligi bir asosdan qarama-qarshi maʼnoli ikki soʻz beradi.
| Suffiks | Maʼnosi | Namuna |
|---|---|---|
| -ful | toʻla, ega | use → useful |
| -less | yoʻq, mahrum | use → useless |
| -able / -ible | mumkin boʻlgan | read → readable |
| -ive | moyil, xususiyatli | act → active |
| -ous | xususiyatga ega | danger → dangerous |
| -y | belgiga ega | rain → rainy |
| -al | tegishli | nation → national |
Qoʻllanilishi
Beshta asosiy guruh.
Ot yasash
Harakat, xususiyat yoki natija nomini beradi: -tion (action), -ment (movement), -ness (kindness), -ity (ability). Suffiks soʻz turkumini oʻzgartiradi — feʼl yoki sifatdan ot hosil qiladi. Shuning uchun notanish soʻzning turkumini oxiridan bilib olish mumkin.
The government made an announcement.Hukumat eʼlon qildi.
Her kindness surprised everyone.Uning mehribonligi hammani hayratda qoldirdi.
The decision took a long time.Qaror uzoq vaqt oldi.
Sifat yasash
Belgini bildiradi: -ful nimaga ega (useful), -less nimadan mahrum (useless), -able nimaga qodir (readable). -ful va -less juftlik hosil qiladi va bitta oʻzakdan ikki qarama-qarshi sifat beradi. -ful bitta l bilan yoziladi, garchi full soʻzidan kelib chiqqan boʻlsa ham.
The film was wonderful.Film ajoyib edi.
This coat is useless in winter.Bu palto qishda foydasiz.
The instructions are readable.Koʻrsatmalarni oʻqish oson.
Feʼl yasash
-ise, -en va -ify sifatdan feʼl yasaydi: qanday degan belgini shunday qilmoq degan harakatga aylantiradi — modern → modernise, wide → widen, simple → simplify. -ise britaniyacha, -ize amerikacha yoziladi va ikkalasi ham toʻgʻri.
They modernised the factory.Ular zavodni zamonaviylashtirdi.
The sky darkened before the storm.Boʻrondan oldin osmon qorayib ketdi.
Please simplify the instructions.Iltimos, koʻrsatmalarni soddalashtiring.
Ravish yasash: -ly
Sifatga -ly qoʻshilsa ravish hosil boʻladi — bu ingliz tilidagi eng unumli suffiks. Lekin -ly bilan tugagan har soʻz ravish emas: friendly, lonely, lovely sifat. Ularning ravish shakli yoʻq, shuning uchun in a friendly way kabi ibora ishlatiladi.
She answered politely.U xushmuomalalik bilan javob berdi.
The train arrived exactly on time.Poyezd aniq vaqtida keldi.
He spoke quietly during the meeting.U yigʻilish davomida sekin gapirdi.
Shaxs va kasb nomlari
-er, -or, -ist, -ian ishni bajaruvchi odamni bildiradi: teacher, actor, artist, musician. Qaysi biri kelishini qoida belgilamaydi — soʻzning kelib chiqishi belgilaydi. -er yana asbobni ham bildiradi: printer, cooker — odam emas, qurilma.
My neighbour is a translator.Qoʻshnim tarjimon.
She works as a journalist.U jurnalist boʻlib ishlaydi.
The electrician came this morning.Elektrchi bugun ertalab keldi.
Bitta oʻzakdan turkum zanjiri
Bitta oʻzakdan suffikslar yordamida butun bir oila hosil boʻladi: act → action → active → actively. Zanjirni bilish yangi soʻzni taxmin qilishga yordam beradi — lugʻatga qaramay turkumini aniqlash mumkin. Imtihon topshiriqlarida aynan shu koʻnikma tekshiriladi.
The action was quick and decisive.Harakat tez va qatʼiy boʻldi.
She is an active member of the club.U klubning faol aʼzosi.
They actively supported the plan.Ular rejani faol qoʻllab-quvvatlashdi.
| Suffiks | Nimadan yasaladi | Namuna |
|---|---|---|
| -ise / -ize | sifat yoki otdan | modern → modernise |
| -en | sifatdan | dark → darken |
| -ify | sifat yoki otdan | simple → simplify |
| -ly (ravish) | sifatdan | quiet → quietly |
The lesson was useful.Dars foydali edi —
-fulbittalbilan yoziladi.She explained it carefully.U buni ehtiyotkorlik bilan tushuntirdi —
-fullyikkitalbilan.The rule is simple and helpful.Qoida sodda va foydali — yana bitta
l.
-ful va -less
-ful
The child is hopeful.Bola umidvor —
-fulborligini bildiradi.
-less
The situation is hopeless.Vaziyat umidsiz —
-lessyoʻqligini bildiradi.